Me sistemet e energjisë baltike që funksionojnë së shpejti në harmoni me ato në Evropën kontinentale, axhenda e sigurisë rajonale zhvendoset nga shqetësimet mbi sigurinë e furnizimit me energji në mbrojtjen e infrastrukturës kritike të energjisë.
Estonia, Letonia dhe Lituania njoftuan dje se ishin lidhur me sukses në rrjetin evropian të energjisë elektrike, një ditë pasi u shkëputën nga ai i Rusisë. Vendet baltike kanë planifikuar një lëvizje komplekse për t’u ndarë nga rrjeti i epokës sovjetike të përdorur nga Rusia dhe Bjellorusia për dekada, dhe pushtimi rus i Ukrainës e ka përshpejtuar këtë proces. Lidhja me rrjetin evropian do të integrojë më tej të tre vendet me Bashkimin Evropian dhe do të forcojë sigurinë e sistemeve të tyre elektrike “Ne e bëmë atë!”, shkroi presidenti Letonez Edgars Rinkevičs në platformën X.
Tre vende u shkëputën nga rrjeti IPS/UPS, i krijuar në vitet 1950, mëngjesin e së shtunës. Njëqind metra larg kufirit me Rusinë, kabllot që i lidhnin me atë vend u prenë dhe pjesët e tyre iu shpërndanë turmës si suvenire. Përfaqësuesja e Lartë e BE-së për Punët e Jashtme dhe Politikën e Sigurisë, Kaja Kallas, vetë një estoneze, në fillim të kësaj jave deklaroi shkëputjen nga rrjeti sovjetik një “fitore për lirinë dhe unitetin evropian”.
LIDHJA E FUNDIT ME RUSINË
Rajoni Baltik është në gatishmëri pas dështimeve në një numër lidhjesh nënujore të energjisë, telekomunikacionit ose gazit në rajon. Rusia besohet të jetë pas disa prej tyre, megjithëse Moska e mohon këtë. Polonia dhe shtetet baltike dërguan marinën, forcat elitare të policisë dhe helikopterët në vendngjarje pasi një kabllo energjie nënujore midis Finlandës dhe Estonisë u dëmtua në dhjetor. Ushtria lituaneze ka nisur punën që do të mbrojë lidhjen tokësore me Poloninë.
Analistët paralajmërojnë se dëmtimi i mëtejshëm i sistemit energjetik do të rriste çmimet e energjisë në rajon në nivele të dëshmuara në Balltik në fillim të pushtimit rus. Rrjeti IPS/UPS ishte lidhja e fundit e Rusisë me tre vendet, të pavarura pas rënies së Bashkimit Sovjetik në fillim të viteve 1990, anëtare të Bashkimit Evropian dhe NATO-s që nga viti 2004. Lituania, Letonia dhe Estonia ndaluan blerjen e energjisë elektrike nga Rusia pas pushtimit, por vazhduan të mbështeten në rrjetin rus për kontrollin e frekuencës dhe stabilitetin e furnizimit.
“DIVORCI”
Procesi i ndarjes zgjati vite për shkak të problemeve të shumta teknologjike dhe financiare dhe nevojës për të diversifikuar furnizimin ndërkohë, veçanërisht përmes kabllove nëndetëse, shkruan Agence France Presse. Për Rusinë, ndarja do të thotë që enklava e saj e Kaliningradit, e vendosur midis Lituanisë, Polonisë dhe Detit Baltik, mbetet e shkëputur nga rrjeti kryesor i Rusisë, duke e lënë atë të mbajë sistemin e vet të energjisë elektrike. Vendet baltike kanë shpenzuar pothuajse 1.6 miliardë euro që nga viti 2018 për përmirësimin e rrjeteve dhe Moska ka investuar 1 miliard dollarë në ndërtimin e disa termocentraleve me gaz në Kaliningrad.
RREZIQET
Megjithëse Rusia nuk do të ushtrojë më ndikim të drejtpërdrejtë mbi furnizimin me energji dhe kontrollin e sistemit të shteteve baltike, Moska tani mund të fokusohet në shënjestrimin e infrastrukturës së tyre kritike të energjisë, komunikimit dhe të dhënave. Që nga tetori i vitit 2023, të paktën njëmbëdhjetë kabllo që kalonin nën Detin Baltik janë dëmtuar. Kjo përfshin tubacionin nënujor të gazit Balticconnector midis Estonisë dhe Finlandës; kabllot e komunikimit që lidhin Finlandën, Gjermaninë, Suedinë dhe Lituaninë; dhe kabllon e energjisë Estlink 2 midis Estonisë dhe Finlandës.
Një kabllo të dhënash midis Letonisë dhe Suedisë është dëmtuar deri më 26 janar. Qeveria lituaneze po përgjigjet me përfshirje të shtuar ushtarake në mbrojtjen e infrastrukturës kritike të energjisë detare nën Detin Baltik mes një tentative sabotimi të kabllos së energjisë NordBalt që e lidh atë me Suedinë. Me sistemet e energjisë baltike që funksionojnë së shpejti në harmoni me ato në Evropën kontinentale, axhenda e sigurisë rajonale zhvendoset nga shqetësimet mbi sigurinë e furnizimit me energji në mbrojtjen e infrastrukturës kritike të energjisë.
