Fitorja e Ilijana Jotovës në zgjedhjet presidenciale në Bullgari forcon pozicionin politik të kampit të kryeministrit Rumen Radev, i cili angazhohet për rivendosjen e marrëdhënieve me Rusinë. Por, kur bëhet fjalë për Maqedoninë, nga Sofja nuk ka sinjale për ndryshim të politikës së deritanishme.
Fitorja e Ilijana Jotovës nuk do të ndryshojë asgjë në politikën ndaj Maqedonisë, thonë ekspertët për “Sloboden Peçat”, duke analizuar rezultatin e zgjedhjeve presidenciale në Bullgari. Përkundrazi, deklaratat e deritanishme të Jotovës tregojnë se politika bullgare ndaj Shkupit mbetet fort e lidhur me kushtet e kompromisit evropian të vitit 2022.
Jotova, e cila në raundin e dytë fitoi 57,6 përqind të votave, fitoi besimin për një mandat pesëvjeçar presidencial. Edhe pse presidenti bullgar ka kompetenca të kufizuara ekzekutive, fitorja e saj ka një rëndësi më të gjerë politike, veçanërisht sepse ajo është aleate e Radevit.
Prandaj, rëndësia e rezultatit zgjedhor për Maqedoninë duhet kërkuar më shumë në vazhdimësinë e qëndrimeve politike në Sofje sesa në pritshmërinë që presidentja në mënyrë të pavarur do të përcaktojë politikën ndaj Shkupit.
Gjorgjev: Maqedonia duhet të çlirohet nga iluzionet
Për ish-ambasadorin dhe politikanin Marjan Gjorgjev, fitorja e Jotovës nuk duhet interpretuar si një ngjarje nga e cila Maqedonia duhet të presë ndryshim në marrëdhëniet me fqinjin lindor. Sipas tij, qëndrimet e saj politike janë qartësisht të profiluara dhe vazhdojnë pozicionet tradicionale të Partisë Socialiste Bullgare në lidhje me çështjen maqedonase.
Gjorgjev vlerëson se Jotova është anëtare e spikatur e BSP-së dhe se pikëpamjet e saj për maqedonasit si pakicë etnike janë në linjë me doktrinën nga koha e Todor Zhivkovit.
– Nuk duhet të presim asgjë, duhet të çlirohemi nga iluzionet se diçka mund të ndryshojë – thotë Gjorgjev në një deklaratë për “Sloboden Peçat”, përcjell PressOnline.al
Ai konsideron se Maqedonia ka bërë një gabim serioz me nënshkrimin e Marrëveshjes për Fqinjësi të Mirë me Bullgarinë në vitin 2017, veçanërisht me pranimin e formulimeve për histori të përbashkët dhe ngjarje të përbashkëta historike. Sipas tij, shteti duhet të ketë parime të qarta dhe qëndrimin e vet në marrëdhëniet me fqinjët, pa lejuar që çështjet historike të bëhen pengesë për perspektivën e tij evropiane.
Gjorgjev bën një paralele me periudhën e Perandorisë Osmane, duke theksuar se një pjesë e madhe e popujve ballkanikë kanë jetuar me shekuj në të njëjtën perandori, por kjo nuk do të thotë se sot duhet të kenë histori të përbashkët. Shpërbërja e perandorisë, sipas interpretimit të tij, ishte proces i krijimit dhe ndarjes së shteteve nacionale, të cilat duhet të ruajnë identitetin dhe vazhdimësinë e tyre historike.
Vlerësimi i tij është se Maqedonia nuk duhet të hyjë në bindje të pafundme me Bullgarinë për çështjet historike dhe të identitetit, por të fokusohet në sundimin e ligjit, reformat dhe përmbushjen e standardeve evropiane.
– Me Jotovën duhet të veprohet në mënyrë shtetërore – thotë Gjorgjev, duke shtuar se marrëdhëniet me Bullgarinë duhet të zhvillohen përmes ekonomisë, tregtisë, turizmit dhe lidhjes infrastrukturore, e jo përmes konfrontimeve të vazhdueshme politike rreth historisë.
Plani i Veprimit – fushë e re e kontestit?
Një nga çështjet që mund t’i rëndojë shtesë marrëdhëniet mes Shkupit dhe Sofjes është Plani i Veprimit për mbrojtjen e të drejtave të pakicave dhe komuniteteve. Ky dokument është pjesë e kompromisit evropian të vitit 2022, dhe zbatimi i tij duhet të ndiqet gjatë procesit të anëtarësimit të Maqedonisë.
Gjorgjev konsideron se Maqedonia duhet të insistojë në harmonizimin e Planit të Veprimit dhe t’i kërkojë palës bullgare të arsyetojë konkretisht vërejtjet dhe kërkesat e saj. Ai thekson se përfaqësuesit e komunitetit bullgar në Maqedoni kanë reaguar ndaj versionit të propozuar të dokumentit, duke kërkuar garanci më të forta për mbrojtje nga diskriminimi dhe pjesëmarrje më të madhe në ndjekjen e zbatimit të tij.
Ministria e Punëve të Jashtme e Bullgarisë reagoi se vërejtjet dhe propozimet e organizatave bullgare nuk ishin pranuar plotësisht në draft-planin e rishikuar. Sofja vlerësoi se dokumenti nuk ofron mekanizma mjaftueshëm efikasë për zgjidhjen e problemeve që theksojnë personat me vetëdije bullgare në Maqedoni.
Sipas Gjorgjevit, pikërisht këtu Maqedonia duhet të tregojë gatishmëri institucionale dhe t’i thërrasë të gjitha partitë politike të qëndrojnë pas një qasjeje të përbashkët. Në vend të përllogaritjeve të brendshme politike, ai propozon bashkim rreth harmonizimit të dokumentit, por me respektimin e standardeve ndërkombëtare dhe pa përzierje në punët e brendshme të shtetit.
– Bullgaria nuk mund të kërkojë përmbushjen e detyrimeve për të drejtat e pakicave, e njëkohësisht të injorojë vendimet e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut në Strasburg që kanë të bëjnë me të drejtat e organizatave maqedonase në Bullgari. Kjo çështje mund të bëhet edhe një nga testet nëse të dy shtetet mund të vendosin një dialog më të barabartë, në të cilin detyrimet dhe standardet do të vlejnë për të dyja palët – thotë Gjorgjev, përcjell PressOnline.al
Nga pala maqedonase, për momentin nuk ka paralajmërime për ndërprerje të komunikimit me Sofjen. Ministri i Punëve të Jashtme Timço Mucunski së fundmi tha se dialogu do të vazhdojë dhe se Maqedonia është e gatshme të pranojë çdo mbështetje nga Bashkimi Evropian dhe vendet e tij anëtare që mund të kontribuojë për një zgjidhje afatgjatë dhe të qëndrueshme.
Mucunski theksoi se Shkupi bisedon edhe me palën bullgare edhe me institucionet evropiane, duke nënvizuar se qëllimi nuk është një zgjidhje e përkohshme që do ta kthente sërish shtetin në të njëjtin pozicion. Nga ana tjetër, Sofja insiston edhe më tej në përmbushjen e detyrimeve të marra përsipër, para së gjithash, në futjen e bullgarëve në Kushtetutën e Maqedonisë, si parakusht për vazhdimin e procesit të anëtarësimit.
Zgjedhja e presidentit të ri të Bullgarisë ngre pyetjen për lëvizjet e ardhshme politike në vend, përkatësisht nëse Sofja do t’i afrohet Moskës?
“ Financial Times” britanike vlerëson se zgjedhja e saj do të forcojë kampin politik të kryeministrit Rumen Radev, i cili angazhohet për rivendosjen e lidhjeve me Rusinë dhe për një qasje ndryshe ndaj luftës në Ukrainë.
Jotova dhe Radevi me vite kanë vepruar si tandem presidencial, dhe fitorja e saj zgjedhore e përforcon edhe më shumë harmonizimin politik midis Presidencës dhe qeverisë. Kjo i jep më shumë peshë kampit politik që angazhohet për rivendosjen e kontakteve me Moskën, por nuk do të thotë largim automatik i Bullgarisë nga aleatët e saj perëndimorë.
Megjithatë, analistët paralajmërojnë se ndikimi politik i Jotovës dhe Radevit nuk duhet të barazohet me ndryshimin e statusit ndërkombëtar të Bullgarisë. Anëtarësimi në Bashkimin Evropian dhe në NATO vendos kufizime institucionale dhe politike për një kthesë të mundshme drejt Moskës. Efekti më i mundshëm është peshë më e madhe politike e qëndrimeve për rivendosjen e marrëdhënieve me Rusinë dhe mosmarrëveshje të mundshme me partnerët perëndimorë.
