Prodhuesit e naftës dhe gazit në rajonin e Gjirit po synojnë alternativa ndaj Ngushticës së Hormuzit, ndërsa trafiku detar po përballet sërish me sulme. A po fokusohet Irani edhe te tubacionet e ndërtuara si alternativë?
Eksportet e naftës dhe gazit nga Gjiri Persik po përballen me ndërprerje të reja teksa përplasjet midis SHBA-së dhe Iranit intensifikohen. Për të dyja vendet, kontrolli i Ngushticës së Hormuzit është me rëndësi strategjike.
Gjatë muajve të fundit, Irani ka treguar se mund ta kontrollojë ose të paktën ta pengojë funksionimin e Ngushticës, thotë Guntram Wolff, studiues i nivelit të lartë në institutin kërkimor Bruegel dhe profesor ekonomie në Universitetin e Lirë të Brukselit.
“Disa muaj bombardimesh nuk ia kanë hequr Iranit aftësinë për të kontrolluar Ngushticën e Hormuzit”, tha Wolff, duke nënvizuar se SHBA-ja ende përballet me sfidën për të fituar epërsi.
Këtë javë, trafiku në ngushticë pothuajse u ndal përsëri, pasi Irani sulmoi anije cisternë dhe lëshoi dronë e raketa ndaj objekteve ushtarake në Bahrein, Kuvajt dhe Jordani.
SHBA-ja kreu sulme të tjera ndaj Iranit dhe rifilloi bllokadën detare të porteve iraniane. Ajo gjithashtu anuloi një përjashtim nga sanksionet që i lejonte Iranit të shiste hapur naftën e vet, duke siguruar të ardhura shumë të nevojshme për ekonominë e vendit.
Flukset e naftës dhe gazit përmes Hormuzit para luftës
Përpara fillimit të luftës më 28 shkurt, Ngushtica e Hormuzit ishte një rrugë ujore ndërkombëtare pa tarifa dhe shërbente si korridor për rreth 20% të gazit natyror të lëngshëm (LNG) në botë, sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë.
Po ashtu, rreth 20% e naftës botërore transportohej nga Gjiri Persik përmes kësaj rruge drejt Detit Arabik dhe më tej. Pjesa më e madhe e këtyre eksporteve përfundonte në Azi.
Gjatë viteve të fundit, kjo ka përfaqësuar mesatarisht rreth 20 milionë fuçi naftë në ditë, sipas Administratës Amerikane të Informacionit për Energjinë (EIA).
Qarkullimi përmes Ngushticës së Hormuzit ra në rreth 14.6 milionë fuçi në ditë në tremujorin e parë të vitit dhe ka pësuar rënie të ndjeshme që kur konflikti u përshkallëzua.
Një marrëveshje paraprake armëpushimi midis SHBA-së dhe Iranit, e nënshkruar më 17 qershor, solli një lehtësim të përkohshëm për transportin detar, por tashmë nuk është më në fuqi. Gjatë javëve të fundit, forcat amerikane kanë goditur qindra objektiva ushtarake iraniane.
Analistët paralajmërojnë se sulme të tjera ndaj Iranit mund të çojnë në kundërpërgjigje kundër infrastrukturës së naftës dhe gazit në Gjirin Persik, duke përfshirë rafineritë, portet dhe tubacionet. Kjo do ta bënte luftën të kushtueshme për të gjithë rajonin dhe mund të shkaktonte mungesa të naftës në tregjet globale.
“Përparimi i kufizuar i arritur pas armëpushimit të qershorit tani është shpërbërë praktikisht”, paralajmëroi kompania greke e menaxhimit të rreziqeve detare MARISKS pas përshkallëzimit të situatës. “Mundësia për një përshkallëzim të mëtejshëm mbetet shumë e lartë.”
Rëndësia e tubacioneve të naftës dhe gazit
Në fillim të luftës u raportua se Irani po kërkonte 2 milionë dollarë (rreth 1.7 milionë euro) për çdo anije që kalonte përmes kësaj rruge ujore. Së fundmi, autoritetet iraniane kanë kërkuar që anijet të përdorin një rrugë veriore përmes ujërave iraniane.
Në të njëjtën kohë, Marina Amerikane ka shoqëruar anije përmes një korridori jugor pranë brigjeve të Omanit, në anën e kundërt të ngushticës.
Aktualisht, Irani, Iraku, Kuvajti, Katari dhe Bahreini varen nga Ngushtica e Hormuzit për eksportimin e pjesës më të madhe të naftës së tyre.
Megjithëse transporti detar mbetet mënyra më e lirë për të lëvizur naftën, anijet po gjenden në qendër të një përplasjeje gjeopolitike mbi kontrollin e Ngushticës, ndaj prodhuesit e naftës dhe gazit po kërkojnë alternativa.
Disa vende, si Arabia Saudite me Tubacionin Lindje-Perëndim (Petroline) dhe Emiratet e Bashkuara Arabe me Tubacionin e Naftës së Papërpunuar të Abu Dhabit, tashmë disponojnë rrugë eksporti që shmangin Ngushticën e Hormuzit. Megjithatë, sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë, këto tubacione mund të përçojnë maksimalisht vetëm 8.8 milionë fuçi naftë në ditë.
Rrugë të reja, rreziqe të reja për eksportuesit e Gjirit
Meqenëse tubacionet ekzistuese nuk mund të zëvendësojnë vëllimet normale që kalojnë përmes Hormuzit, zgjerimi i kapaciteteve të tyre është një nga opsionet e pakta të mbetura. Megjithatë, projekte të tilla kërkojnë vite të tëra dhe miliarda dollarë investime.
Për më tepër, nëse këto rrugë çojnë drejt Detit të Kuq, edhe ato mund të bëhen të pasigurta ndërsa konflikti zgjerohet përtej Hormuzit.
Tubacioni Lindje-Perëndim i Arabisë Saudite lidh Abqaiqin në bregun lindor të Gjirit me portin e Yanbu-së në Detin e Kuq.
Por për të arritur në Detin Arabik dhe tregjet aziatike, cisternat që largohen nga Yanbu duhet të kalojnë përmes Ngushticës Bab el-Mandeb, një tjetër pikë strategjike dhe e ngushtë, ku rebelët Huthi të Jemenit, të mbështetur nga Irani, mund të kryejnë sulme.
Kjo jo vetëm që mund të krijojë probleme për këto anije, por mund të hapë edhe një front të dytë lufte dhe të detyrojë anije të tjera që shkojnë drejt Kanalit të Suezit të devijojnë rrugën përreth skajit jugor të Afrikës.
Megjithatë, Emiratet e Bashkuara Arabe, të cilat mund të shmangin si Ngushticën e Hormuzit ashtu edhe Detin e Kuq, po investojnë edhe më shumë në alternativa. Sipas disa raportimeve, ato synojnë të zgjerojnë infrastrukturën ekzistuese dhe të ndërtojnë një port të ri dhe terminal kontejnerësh në bregun e tyre lindor.
Disa tubacione të tjera në Irak, Jordani, Kuvajt dhe Turqi janë në funksion ose në zhvillim, por kapaciteti i tyre mbetet i kufizuar dhe nuk mund të kompensojë një ndërprerje të madhe të trafikut në Ngushticën e Hormuzit.
Për Iranin, duket se është gjithçka ose asgjë
Duke iu referuar Tubacionit Lindje-Perëndim të Arabisë Saudite dhe Tubacionit të Naftës së Papërpunuar të Abu Dhabit, kompania MARISKS paralajmëroi se kërcënimi i drejtpërdrejtë i Iranit ndaj infrastrukturës alternative të eksportit të naftës në Gjirin Persik mund të jetë “ndoshta zhvillimi më i rëndësishëm” në situatën aktuale.
“Mesazhi i Iranit është po aq i qartë: ose të gjithë prodhuesit rajonalë të energjisë mund të eksportojnë, ose askush nuk do të eksportojë.”
Pavarësisht nga ajo që mund të ndodhë më tej, Irani ka treguar se është i gatshëm të rrisë koston ekonomike të çdo sulmi ndaj vendit të tij duke kërcënuar furnizimet globale me energji përmes bllokimit të rrugëve ujore strategjike ose duke goditur infrastrukturën e naftës dhe gazit në vendet e tjera të Gjirit si masë hakmarrjeje./DW
