Nga Musa Sabedini
– Ka procese gjyqësore që përfundojnë me një aktgjykim dhe ka procese që, pavarësisht verdiktit, mbeten gjatë në kujtesën e një shoqërie. Procesi në Hagë ndaj Hashim Thaçit dhe bashkëakuzuarve të tij është padyshim një prej tyre. Për Kosovën, kjo nuk është vetëm një çështje gjyqësore që zhvillohet larg vendit, por një përballje që prek drejtpërdrejt historinë e luftës, figurat kryesore të saj dhe mënyrën se si ajo histori do të interpretohet në të ardhmen.
E them këtë edhe nga përvoja ime profesionale. Si profesor universitar dhe gazetar hulumtues, kam përcjellë për vite me radhë qindra seanca dhe procese gjyqësore gjatë administrimit të UNMIK-ut. Kam parë nga afër mënyrën se si funksionon drejtësia ndërkombëtare, por kam parë edhe mangësi, gabime, interpretime të diskutueshme dhe raste kur gjykatësit ndërkombëtarë nuk kanë qenë imunë ndaj problemeve që mund ta cenojnë perceptimin për një proces të drejtë.
Prandaj, procesin në Hagë nuk e shoh as me emocion të verbër, as me paragjykim. E shoh me syrin e një gazetari që ka ndjekur procese gjyqësore dhe me përgjegjësinë e një profesori që e di se drejtësia nuk mund të ndërtohet mbi perceptime, por mbi prova.
Dhe pikërisht këtu qëndron shqetësimi im kryesor.
Në këtë proces janë paraqitur dëshmi dhe materiale të shumta, por sipas vlerësimit tim, një pjesë e tyre kanë ngritur pikëpyetje serioze për origjinën, besueshmërinë dhe fuqinë e tyre provuese. Unë kam parë me vëmendje mënyrën se si janë trajtuar këto materiale dhe mbetem i bindur se provat që lidhen me pretendime apo burime të Serbisë nuk kanë arritur të marrin atë peshë bindëse që do të duhej për të ndërtuar përgjegjësi penale individuale.
Kjo është arsyeja pse betejën e Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit e shoh si një betejë të jashtëzakonshme juridike. Ata nuk po përballen vetëm me një aktakuzë. Në një kuptim më të gjerë, ata po përballen edhe me një narrativë të ndërtuar për vite të tëra rreth UÇK-së dhe luftës së Kosovës.
Natyrisht, çdo akuzë duhet të hetohet dhe çdo person që përballet me akuza duhet t’i nënshtrohet një procesi të drejtë. Kjo është baza e çdo sistemi demokratik. Por po aq e rëndësishme është që askush të mos shpallet fajtor vetëm sepse ndaj tij është ngritur një akuzë.
Një akuzë nuk është provë. Një dëshmi e paqëndrueshme nuk mund të shndërrohet në fakt vetëm për shkak se është paraqitur në një sallë gjyqi. Një pretendim nuk mund të zëvendësojë provën dhe një narrativë politike nuk mund të jetë bazë për përgjegjësi penale.
Kjo është ajo që pres nga drejtësia në Hagë.
Pres që trupi gjykues të ndajë qartë faktin nga pretendimi, provën nga dyshimi dhe përgjegjësinë individuale nga përgjegjësia kolektive. Sepse ky është standardi mbi të cilin duhet të funksionojë çdo gjykatë që pretendon të japë drejtësi.
Kam përcjellë procese ku gabimet e gjykatësve, interpretimet e njëanshme apo administrimi jo i duhur i provave kanë lënë pasoja të mëdha. Për këtë arsye, sot nuk dua të bëj të njëjtin gabim duke paragjykuar vendimin e Hagës. Por as nuk mund të hesht për atë që kam parë dhe analizuar gjatë gjithë këtij procesi.
Unë pres një vendim lirues për Thaçin dhe bashkëakuzuarit e tij.
Këtë nuk e them si dëshirë politike, por si përfundim të formuar nga mënyra se si e kam ndjekur dhe analizuar procesin. Në vlerësimin tim, Prokuroria nuk ka arritur ta ndërtojë bindjen për përgjegjësi penale në nivelin që kërkon standardi i provës përtej dyshimit të arsyeshëm.
Nëse ky standard zbatohet me rigorozitet, atëherë një vendim lirues do të ishte, për mua, epilogu më i drejtë i këtij procesi.
Por një vendim i tillë do të kishte një domethënie që shkon shumë më larg se katër individët që sot ndodhen në bankën e të akuzuarve.
Do të ishte një fitore e rëndësishme për Kosovën.
Do të ishte fitore sepse do të dëshmonte se historia e luftës së Kosovës nuk mund të rishkruhet përmes dëshmive të pakonfirmuara apo narrativave të ndërtuara nga kundërshtarët e saj. Do të ishte fitore sepse do të vendoste një kufi të qartë ndërmjet përgjegjësisë individuale dhe një përpjekjeje për ta njollosur një luftë të tërë. Dhe do të ishte fitore sepse do të tregonte se, në fund, prova është më e fortë se propaganda.
Haga, në këtë kuptim, nuk është vetëm beteja e Thaçit dhe grupit të tij. Është edhe një provë për mënyrën se si drejtësia ndërkombëtare e trajton historinë e Kosovës.
Prandaj, ajo që pres nuk është një aktgjykim që i shërben Kosovës apo Serbisë. Pres një aktgjykim që i shërben drejtësisë.
Dhe nëse drejtësia ndërtohet vetëm mbi prova të forta, të verifikueshme dhe të qëndrueshme, atëherë besoj se rruga çon drejt një vendimi lirues.
Për mua, ky do të ishte jo vetëm fundi i një procesi të gjatë gjyqësor, por edhe një moment i rëndësishëm për të ardhmen e interpretimit të historisë së Kosovës.
Autori është gazetar hulumtues dhe profesor i Medias dhe Komunikimit në UBT. Është autor i katër librave universitarë në fushën e medias dhe komunikimit dhe ka një përvojë shumëvjeçare në gazetari, hulumtim dhe përcjelljen e proceseve gjyqësore në Kosovë.
