UNESCO këtë herë nuk e ka “mbështjellë” paralajmërimin në formulime diplomatike të kujdesshme. Në raportin më të ri draft për sesionin e 48-të të Komitetit për Trashëgiminë Botërore, UNESCO praktikisht konstaton se Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria nuk kanë arritur ta mbrojnë Rajonin e Ohrit dhe propozon futjen e tij në Listën e Trashëgimisë Botërore në Rrezik. Nëse Komiteti e konfirmon vendimin më 22 korrik në Busan, kjo nuk do të jetë dënim për Ohrin, por një diagnozë zyrtare ndërkombëtare se shtetet kanë lejuar që një nga pasuritë më të vlefshme natyrore dhe kulturore evropiane të shkojë drejt degradimit të pakthyeshëm.
Ajo që shqetëson më shumë nuk është vetë propozimi për futje në Listën e Trashëgimisë në Rrezik. Më alarmantja është se UNESCO tashmë nuk ka më dilemë se kushtet për këtë janë plotësuar.
Kjo nuk është paralajmërim – kjo është gjykim për përgjegjësinë e munguar
Për vite me radhë autoritetet maqedonase e paraqesin çdo vendim të ri të UNESCO-s si “edhe një rekomandim tjetër”. Por nëse lexohen dokumentet kronologjikisht, del një pamje krejtësisht ndryshe.
Komiteti prej vitesh paralajmëron se kërcënimet janë serioze dhe se pjesa më e madhe e rekomandimeve nuk po zbatohen. Në vitin 2019, qeveria e atëhershme miratoi një Plan për Menaxhimin e Trashëgimisë Natyrore dhe Kulturore të Rajonit të Ohrit dhe kërkoi masa urgjente dhe mobilizim të të gjitha institucioneve. Fatkeqësisht, në terren kryesisht detyrimet e vetëqeverisjes lokale nuk u zbatuan sipas rekomandimeve, kështu që në 2024 UNESCO përsëri vlerësoi se rreziqet janë reale dhe është e mundur futja në Listën e Trashëgimisë Botërore në Rrezik. Në vitin 2025 tashmë konstaton se pasojat kumulative të urbanizimit, projekteve infrastrukturore, ndotjes, planifikimit hapësinor joadekuat dhe degradimit të bregdetit po shkaktojnë dëmtim serioz dhe potencialisht të pakthyeshëm të vlerës së jashtëzakonshme universale të Rajonit të Ohrit.
Gjysma e Qeverisë në Paris premtoi në UNESCO se do të kujdeset për Ohrin
Me fjalë të tjera, ky nuk është problem i ri. E reja është se UNESCO nuk beson më se rekomandimet vetë do të jenë të mjaftueshme.
Fjalia më e rëndë në dokument
Në raport ekziston një fjali që peshon më shumë se të gjitha reagimet politike së bashku:
“Komiteti vlerëson se degradimi i vlerës së jashtëzakonshme universale vazhdon dhe se kërcënimet plotësojnë kriteret për futje në Listën e Trashëgimisë Botërore në Rrezik.”
Kjo do të thotë se sipas trupit më të lartë ndërkombëtar për mbrojtjen e trashëgimisë, problemi nuk është më potencial. Ai është real.
Nga ndërtimet ilegale te ujrat e zeza – lista mbetet e njëjtë
Veçanërisht dëshpëruese është që shkaqet për të cilat Ohri është sjellë në këtë gjendje pothuajse nuk kanë ndryshuar fare në dekadën e fundit.
UNESCO përsëri i shënon: **ndërtimet ilegale**, **urbanizimin e pakontrolluar**, projektet infrastrukturore pa vlerësime të mjaftueshme të ndikimit, ndotjen e liqenit, menaxhimin e pamjaftueshëm të **ujrave të zeza**, koordinimin e dobët ndërkufitar mes Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë, si dhe mungesën e vlerësimit strategjik mjedisor.
Praktikisht, organizata botërore po përsërit të njëjtat vërejtje që i dërgon që nga viti 2017.
Lista në rrezik – organizatat qytetare prej kohësh e kërkojnë pikërisht këtë
Në opinion shpesh krijohet përshtypja se futja në Listën në Rrezik do të thotë automatikisht humbje e statusit të trashëgimisë botërore.
Edhe pse nuk është kështu, kjo listë paraqet mekanizmin e fundit nëpërmjet të cilit shtetet marrin mundësinë, nën mbikëqyrje të shtuar ndërkombëtare, të marrin masa korrigjuese dhe ta shpëtojnë vendin. Prandaj UNESCO kërkon që Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria të përgatisin një plan të përbashkët me aktivitete konkrete, afate dhe qëllime të matshme për përmirësimin e gjendjes.
Paradoksalisht, futja në Listën në Rrezik mund të jetë shansi i fundit që Ohri të shpëtohet vërtet.
Një pjesë e madhe e organizatave ekologjike dhe qytetare e konsiderojnë këtë hap të domosdoshëm. Sipas tyre, injorimi shumëvjeçar i rekomandimeve tregon se pa presion të fortë ndërkombëtar nuk do të ketë ndryshime thelbësore. Prandaj ata kërkojnë që UNESCO ta aktivizojë më në fund mekanizmin që duhet të sigurojë mbrojtje reale të Rajonit të Ohrit.
Çështja tashmë nuk është nëse UNESCO do të reagojë
Derisa më 22 korrik mbeten edhe disa ditë deri në vendimin final të Komitetit në Busan.
Nëse Ohri do të vendoset në Listën në Rrezik, çështja është se si shteti lejoi të arrijë në momentin kur lokacioni më i vjetër dhe i vetmi i Maqedonisë së Veriut në Listën e Trashëgimisë Botërore nuk shihet më si shembull i mbrojtjes së suksesshme, por si shembull i mosplotësimit institucional afatgjatë të detyrimeve.
Nëse Komiteti e konfirmon rekomandimin, kjo nuk do të jetë incident diplomatik. Do të jetë dokument zyrtar se bashkësia ndërkombëtare nuk beson më se Ohri mund të ruhet pa mbikëqyrje të shtuar. Dhe kjo është mesazhi më i rëndë që UNESCO i ka dërguar Maqedonisë deri tani.
