Llogaritja e Fondit Pensional tregon se pensioni mesatar në vitin 2026 do të arrijë në 447 euro dhe numri i pensionistëve këtë vit do të rritet me 1 për qind dhe do të arrijë në 351.676. Buxheti total për pagesat e pensioneve këtë vit do të “peshojë” 1.900.000.000 euro.
Pensioni mesatar në mars arriti në 28.120 denarë me rritjen e fundit lineare të pensioneve, tregojnë të dhënat e Fondit Pensional. Të dhënat zyrtare tregojnë gati 40 për qind e pensionistëve pranojnë deri 400 euro pensione në mesatare. Me qëllim përmirësimin e standardit të pensionistëve më të cenueshëm, pati katër rritje lineare nga shtatori 2024 deri në mars 2026. “Kjo Qeveri, duke marrë parasysh përmirësimin e standardit të pensionistëve, ka bërë diçka që nuk ka ndodhur kurrë më parë në një Maqedoni të pavarur dhe sovrane, kur bëhet fjalë për pensionistët. Nga shtatori 2024 deri në mars 2026, Qeveria i rriti pensionet me gjithsej 7.000 denarë. Kjo rritje do të thotë që për pagesën e rregullt të pensioneve në vitin 2026, në buxhet ndahen rreth 500 milionë euro më shumë sesa në vitin 2024”, tha drejtori i Fondit Pensional dhe Invalidor, Nikolla Memov, në festimin e fundit të 80-vjetorit të Unionit të Pensionistëve.
Bile pensionet e marsit, të cilat janë më të larta për 1.000 denarë në përputhje me rritjen lineare të pensioneve, i morën 347.296 pensionistë. Në shumën totale të parave të përdorura për pagesën e pensioneve, rritja është pothuajse 500 milionë euro më shumë në vitin 2026 krahasuar me vitin 2024. Si shembull, në shtator 2024, kur u pagua pensioni i gushtit, u paguan 7.21 miliardë denarë. Për pagesën e pensionit të marsit 2026, pagesa totale e pensionit është 9.65 miliardë denarë, që është 2.44 miliardë denarë më shumë në muaj krahasuar me shtatorin 2024. Me rritjet e fundit të pensioneve, pohon Memov, pensioni minimal për periudhën 2024-2026 është rritur me 61.75 për qind, ndërsa pensioni mesatar është rritur me rreth 40 për qind.
Njëherësh, përllogaritjet e Fondit Pensional tregojnë se deri në fund të vitit do të ketë mbi 350 mijë pensionistë në Maqedoni. Mënyra se si po rriten pensionet u vu re edhe në Raportin e fundit të Progresit të Komisionit Evropian për Maqedoninë, i cili tregoi se rritja e pensioneve dhe pagave ndikon në inflacion. Llogaritja e Fondit Pensional tregon se pensioni mesatar në vitin 2026 do të arrijë në 447 euro dhe numri i pensionistëve këtë vit do të rritet me 1 për qind dhe do të arrijë në 351.676. Buxheti total për pagesat e pensioneve këtë vit do të “peshojë” 1.900.000.000 euro.
Në vitin 2024, kur u njoftuan rritjet lineare të pensioneve, Këshilli Fiskal lëshoi mendimin e tij. “Vlerësimi ynë është se shuma maksimale e subvencioneve nga buxheti në planin afatgjatë nuk duhet të kalojë 33 për qind me një tendencë paksa në rënie, në mënyrë që të mos dëmtohet komponenti i zhvillimit të buxhetit”, thuhet në opinionin e Këshillit Fiskal.
Por boshllëku total në sistemin e pensioneve që tani duhet të mbushet me para nga thesari i shtetit është planifikuar të jetë 40.27 për qind. “Të ardhurat totale të Fondit janë planifikuar në shumën prej 149.380,05 milionë denarë (2.4 miliardë euro), në të cilën shumë pjesa më e madhe është nga të ardhurat burimore, të çilat përbëjnë 58.23 për qind, dhe fondet nga Buxheti i Republikës, me një pjesëmarrje prej 40.27 për qind”, shkruhet në Kërkesën Buxhetore të Fondit PIOM për vitin 2026. I gjithë sistemi i pensioneve ka nevojë për 2.4 miliardë euro për të funksionuar, por vetëm pensionet arrijnë në 1.9 miliardë euro, ose shuma e saktë e listuar për to në Buxhetin e vitit 2026 është 116.8 miliardë denarë. Transfertat për vitin 2026 janë planifikuar në 62.8 miliardë denarë, që është afërsisht një miliard euro. Diku rreth 30 miliardë denarë prej tyre në fakt përdoren për pagesën e pensioneve të rritura në shumën prej shtatë mijë denarësh, rreth 13.7 miliardë denarë për sigurim shëndetësor dhe 19.6 miliardë denarë për shpenzime kalimtare në kompanitë e pensioneve nga shtylla e dytë.
Raporti i numrit të të punësuarve me pensionistët, i cili është thelbësor për mbledhjen e fondeve të mjaftueshme që sistemi të funksionojë, tani është 1.64 të punësuar për një pensionist. Dhe është në rënie të vazhdueshme në vitet e kaluara ku për shembull, në vitin 2016 ishte 1.86 për një pensionist.
Nga Fondi Pensional thanë se nuk ka një model të unifikuar pensionesh që mund të merret përsipër fjalë për fjalë, pasi çdo vend ka sistemin e vet. Për më tepër në pothuajse të gjitha vendet e BE-së ka deficite në fondet e pensioneve dhe ato mbështeten në mbështetjen buxhetore. Misioni i fundit i FMN-së rekomandoi shqyrtimin e reformave. Në këtë drejtim, PIOM po përgatit analiza dhe masa të propozuara që do t’i paraqiten Qeverisë dhe ministrive përkatëse. Analiza e Entit Shtetëror të Revizionit tregon se, ndonëse pensionet paguhen në kohë, sistemi përballet me rreziqe afatgjata për shkak të trendeve demografike të pafavorshme, normave të ulëta të kontributeve dhe rritjeve të pensioneve që nuk janë të lidhura drejtpërdrejt me rritjen e pagave dhe punësimit. Deficiti në shtyllën e parë të sistemit mbulohet kryesisht nga buxheti i shtetit. Vetëm në vitin 2024, transfertat arritën në rreth 690 milionë euro, ndërsa për vitin 2025 pritet të kalojnë 800 milionë euro. Ky trend në rritje vë në pikëpyetje qëndrueshmërinë afatgjatë të sistemit.
Auditorët paralajmërojnë se, në mungesë të reformave strukturore dhe të koordinuara, sistemi i pensioneve dhe mbrojtjes sociale mund të mos jetë në gjendje t’i përgjigjet plakjes së përshpejtuar të popullsisë. Ndër masat e rekomanduara janë: rritja e moshës së pensionimit, rregullimi i normave të kontributeve, rishikimi i formulës për llogaritjen e pensioneve, diversifikimi i investimeve në shtyllën e dytë dhe zgjerimi i shërbimeve për të moshuarit.
Drejtori i Fondit Pensional, Nikolla Memov, megjithatë siguron se sistemi nuk rrezikon kolaps. Ai thekson se pagesa e pensioneve garantohet nga shteti dhe çdo mungesë mbulohet përmes buxhetit.
“Qytetarët duhet të jenë të qetë dhe të sigurt se pensionet do të paguhen për sa kohë ekziston shteti”, deklaroi Memov, duke shtuar se modele të ndryshme funksionojnë në vende të ndryshme dhe nuk ka një formulë universale. Fondi i ka propozuar Ministrisë së Politikës Sociale disa masa afatshkurtra dhe afatmesme, si mundësinë e pagesës së kontributeve nga persona që nuk janë të punësuar rregullisht, vazhdimin vullnetar të punësimit pas moshës 64 vjeç në sektorin privat, rritjen graduale të kontributit pensional me 0.3 për qind çdo vit deri në vitin 2030, si dhe përfshirjen e pagesave për personat me kontrata shërbimi në sektorin publik. Një ndër debatet më të ndjeshme mbetet rritja e moshës së daljes në pension, një çështje që ngre dilema të shumta – nga aspektet shëndetësore e demografike, deri te ndikimi në ekonominë e brendshme. Ekspertët kërkojnë që çdo ndryshim të shqyrtohet përmes një debati gjithëpërfshirës publik, për të shmangur ndikimet sociale.
Sipas përfaqësueses së kompanisë “Sava Pension”, Snezhana Stankoviq, zgjatja e moshës së pensionit nuk është masë e favorshme për Maqedoninë, pasi jetëgjatësia mesatare është ende nën mesataren botërore. “Nëse rritet mosha e pensionit, do të shkurtohet periudha në të cilën qytetarët mund të përfitojnë nga pensioni i tyre. Kjo bie ndesh me qëllimin e sistemit – të sigurojë një pleqëri të qëndrueshme e të dinjitetshme”, tha ajo.
Ekspertët paralajmërojnë se nëse nuk merren masa për rritjen e punësimit, përmirësimin e lindshmërisë dhe frenimin e emigrimit të të rinjve, sistemi pensional do të përballet me presione të forta financiare në dekadat e ardhshme.
LARTËSIA E PENSIONEVE NË MAQEDONI
8.673 pensionistë marrin deri 20 mijë denarë
127.534 pensionistë prej 20.229 deri 23.945 denarë
83.893 pensionistë prej 23.946 deri 30.000 denarë
90.063 pensionistë pranojnë prej 30.001 deri 46.889 denarë
17.678 pranojnë prej 46.890 deri 64.517 denarë
3576 pranojnë mbi 64 mijë denarë.
