Duke parë një hartë të botës me Evropën në qendër, është e lehtë të harrosh: Rusia dhe Amerika pothuajse prekin njëra-tjetrën. Vetëm një ngushticë e ngushtë, Ngushtica e Beringut, i ndan të dy vendet.
Aty ku valët tani përshkojnë oqeanin, mijëra vjet më parë kishte tokë të thatë të ngjashme me tundrën e sotme në Siberinë veriore. Analizat e gjenomit tregojnë se, megjithëse zona poshtë Ngushticës së Beringut ishte e hapur për mijëvjeçarë, amerikanët e parë mund të kenë mbërritur, të paktën pjesërisht, me anije.
Në një artikull të kohëve të fundit, antropologët Savannah Hay dhe Bethany Potter (të dyja nga Universiteti i Kansasit) dhe ekipi i tyre nga SHBA-ja, trajtuan një pyetje që është debatuar për dekada: Kur mbërritën njerëzit në Amerikë? Ekipi vlerëson se kjo ndodhi në kulmin e epokës së fundit të madhe të akullnajave, konkretisht midis 20,000 dhe 14,000 vjet më parë.
A ishte vërtet Clovisi atje i pari?
Për një kohë të gjatë, studiuesit menduan se e kishin zgjidhur misterin e vendbanimit të Amerikës së Veriut. Besohej se populli Clovis, gjuetarë të Epokës së Gurit, migruan nga Rusia përmes urës tokësore të Beringias. Klima ishte dukshëm më e ftohtë atëherë dhe akullnajat masive mbulonin zonat përreth Polit të Veriut. Për shkak se një sasi e madhe uji oqeanik ishte bllokuar në akullnaja, niveli i detit ka të ngjarë të ketë qenë pothuajse 100 metra më i ulët se sa është sot.
Në zonën e Ngushticës së Beringut të sotëm, niveli i ulët i ujit ekspozonte një peizazh të gjerë tundre. Rinocerontët leshatorë dhe arinjtë mund të kenë bredhur nëpër këtë terren të sheshtë. Sipas teorisë “Clovis i Pari”, gjuetarët e kulturës Clovis mund ta kenë përdorur gjithashtu këtë rrugë rreth 13,000 vjet më parë për të arritur në kontinentin Amerikan në këmbë.
Kulmi i Epokës së Akullit
Ekipi kërkimor amerikan zhvilloi një model që gjurmon përhapjen e njerëzve në të gjithë kontinentin amerikan, duke përdorur të dhëna gjenetike. Ashtu si disa studime të mëparshme, ata arritën në përfundimin se vendbanimi duhet të ketë ndodhur shumë më herët. Në mënyrë specifike, studiuesit e datojnë mbërritjen e parë midis 20,000 dhe 14,000 vjet më parë, që përkon me kulmin e Epokës së fundit të Akullnajave.
Në atë kohë, afërsisht një e katërta e kontinenteve ka të ngjarë të jenë të mbuluara me akull të trashë. Në Evropë, shtresa e akullit akullnajor mund të jetë shtrirë deri në veri të Austrisë. Kjo do të thoshte se pjesë të Gjermanisë, Danimarkës, Polonisë dhe Mbretërisë së Bashkuar do të ishin varrosur nën akull.
Sipas teorisë së Clovis-it, e cila tani është e vjetëruar, migrimi ndodhi vetëm pas kulmit të periudhës së ftohtë. Akullnajat ishin tërhequr aq shumë sa hapën një korridor të ngrirë më parë në urën tokësore. Ky opsion nuk ishte i disponueshëm gjatë një migrimi të mëparshëm. Prandaj, njerëzit duhet të kenë udhëtuar përgjatë bregdetit verior të Paqësorit në skajin më të largët të Beringisë. Ata mund të kenë përdorur varka në disa pjesë për ta bërë këtë.
Njerëzit e Rërës së Bardhë janë zhdukur?
Ky zbulim i ri ka implikime edhe për një teori tjetër që më parë ka ngritur pyetje në komunitetin shkencor. Disa vjet më parë, mosha e gjurmëve misterioze të këmbëve të zbuluara në SHBA në kufirin me Meksikën u përcaktua për herë të parë. Nëse datimi është i saktë, njerëzit mund të kenë banuar në Amerikë disa mijëvjeçarë para popullit Clovis.
Zbulimi vjen nga Parku Kombëtar White Sands. Dunat e pastra të bardha shtrihen në qindra kilometra katrorë atje dhe u dhanë emrin amerikanëve të supozuar vendas. Për studimin e tyre, të botuar në revistën Current Opinion in Genetics & Development, Hay dhe Potter shqyrtuan gjenomet e grupeve të ndryshme indigjene dhe i krahasuan ato me modele që përfshinin njerëzit e White Sands. Por në bazat e të dhënave, ata nuk gjetën asgjë: nuk kishte prova të një popullsie të mundshme White Sands në mostrat e ADN-së që ata morën në konsideratë.
Një teori sugjeron që grupi White Sands mund të jetë zhdukur me kalimin e kohës dhe për këtë arsye nuk ka lënë gjurmë në gjenom. Ndoshta këta njerëz të hershëm kanë banuar në kontinent përpara se paraardhësit e grupeve indigjene të sotme të arrinin në Amerikën e Veriut. Nëse grupet ekzistonin njëkohësisht dhe kanë ndarë pasardhës, populli White Sands kontribuoi kaq pak gjene saqë ato mezi dallohen në gjenom sot.
Bashkëpunim etik
Një tjetër mundësi, megjithatë, është që pasardhësit thjesht nuk janë gjetur ende. Llogaritjet e modeleve përfshinë të dhëna të ADN-së nga anëtarë të gjallë të popullatave indigjene, si dhe gjenomet e lashta njerëzore, si dhe praninë e veglave dhe gjurmëve të këmbëve.
Ekipi amerikan thekson se ende ka “boshllëqe të mëdha në të dhënat gjenetike”. Për më tepër, burimet si për individët e gjallë ashtu edhe për mostrat (para)historike dhe gjetjet arkeologjike nuk janë të shpërndara në mënyrë të barabartë në të gjithë Amerikën e Veriut dhe të Jugut. Kjo do të thotë që disa prejardhje stërgjyshore mund të jenë anashkaluar deri më tani.
Çështja se kush i zotëron në të vërtetë të dhënat është një arsye tjetër për boshllëqet në grupet e të dhënave. Analizimi i gjenomit të një personi të gjallë kërkon marrjen e pëlqimit të tij. Me dikë që ka vdekur prej shekujsh, kjo është më e ndërlikuar: edhe nëse është e qartë se cilit grup i përkiste paraardhësi, dëshirat e pasardhësve të tyre duhet të merren parasysh, theksojnë ekspertë të tjerë në këtë fushë. Gjetjet shkencore nuk duhet të kenë gjithmonë përparësi automatikisht./ Standard.
