Shkencëtarët në Universitetin e Bonit kanë zbuluar se merimangat përjetojnë faza të dallueshme të gjumit, duke përfshirë një gjendje të ngjashme me fazën REM, e cila ka ngjashmëri befasuese me gjumin e njeriut.
Gjatë kësaj faze, merimangat lëvizin sytë dhe kanë dridhje të muskujve, sjellje që lidhen gjithashtu me gjumin REM (lëvizjet e shpejta të syve) te njerëzit dhe te vertebrorët e tjerë.
Gjetjet ofrojnë konfirmimin e parë të plotë eksperimental se merimangat përjetojnë gjumë të mirëfilltë dhe të rregulluar, në vend që thjesht të qëndrojnë joaktive. Ato ngrenë gjithashtu pyetje interesante rreth mënyrës se si ka evoluar gjumi dhe nëse kafshët me sisteme nervore shumë të ndryshme mund të ndajnë disa nga veçoritë e tij themelore.
Studiuesit në Institutin e Biologjisë së Organizmave të Universitetit të Bonit e bënë këtë zbulim gjatë studimit të merimangës australiane kërcyese Portia fimbriata, një grabitqare e vogël, por jashtëzakonisht e sofistikuar.
Një merimangë e vogël me aftësi të jashtëzakonshme gjuetie
Merimanga australiane kërcyese Portia fimbriata, kur arrin madhësinë e saj të plotë, është afërsisht sa një monedhë njëeuroshe, por aftësitë e saj të gjuetisë e bëjnë veçanërisht interesante për shkencëtarët.
Ndryshe nga shumë merimanga që kapin kryesisht insekte, anëtarët e gjinisë Portia specializohen në gjuetinë e merimangave të tjera. Ato përdorin një sërë strategjish të sofistikuara për të kapur prenë e tyre, duke përfshirë imitimin e dridhjeve që shkaktojnë insektet kur përpiqen të çlirohen pasi kanë ngecur në rrjetat e merimangave.
Këto sinjale mashtruese mund t’i joshin merimangat që ndërtojnë rrjeta drejt asaj që duket si një vakt i lehtë, por në vend të kësaj ato përballen me merimangën gjuetare Portia.
Sjellje të tilla komplekse sugjerojnë se këto merimanga kanë aftësi të pazakonta të të nxënit, duke i bërë subjekte të vlefshme për studimin e marrëdhënies midis gjumit, funksionimit të sistemit nervor dhe aftësive njohëse.
Shkencëtarët zbulojnë dy faza të dallueshme të gjumit te merimangat
Megjithëse gjumi është studiuar gjerësisht te njerëzit dhe vertebrorët e tjerë, shkencëtarët ende dinë relativisht pak për mënyrën se si funksionon ai te kafshët me sisteme nervore shumë të ndryshme.
Për të hetuar nëse merimangat përjetojnë gjumë të mirëfilltë dhe nëse ky gjumë përfshin faza të ndryshme, studiuesit monitoruan nga afër Portia fimbriata për disa ditë dhe net.
Ata zbuluan se merimangat shfaqin dy faza të dallueshme qartë të gjumit. Njëra prej tyre i ngjan gjumit REM, fazës që te njerëzit lidhet me lëvizjet e shpejta të syve, aktivitetin muskulor dhe ëndrrat e gjalla.
Gjatë kësaj faze të ngjashme me REM-in, merimangat shfaqën lëvizje karakteristike të syve dhe dridhje të muskujve. Këto vëzhgime sugjerojnë se disa veçori të gjumit, të studiuara më parë kryesisht te vertebrorët, mund të shfaqen edhe te merimangat.
Studiuesit theksojnë se identifikimi i lëvizjeve të ngjashme me ato të fazës REM nuk vërteton nëse merimangat ëndërrojnë. Megjithatë, zbulimi ofron prova të rëndësishme se gjumi te këto kafshë është më kompleks nga sa kuptohej më parë.
Si konfirmuan studiuesit se merimangat flenë vërtet
Për të studiuar sjelljen e merimangave gjatë gjumit, ekipi vendosi merimanga individuale të llojit Portia fimbriata në enë plastike me diametër 12 centimetra. Ata i monitoruan kafshët në kushte të ndryshme ndriçimi për të shqyrtuar ciklet e tyre të aktivitetit dhe pushimit gjatë ditës.
Kamerat infra të kuqe u mundësuan studiuesve t’i vëzhgonin merimangat gjatë gjithë natës, pa u mbështetur te drita e dukshme. Regjistrimet e detajuara dokumentuan pozicionet e tyre gjatë gjumit, periudhat e pushimit të qetë dhe episodet e lëvizjeve të ngjashme me ato të fazës REM.
Ekipi kreu gjithashtu eksperimente për të përcaktuar nëse merimangat ishin vërtet në gjumë apo thjesht qëndronin të palëvizshme.
Duke përdorur stimuj zanorë, studiuesit matën shpejtësinë me të cilën merimangat reagonin ndaj shqetësimeve. Këto prova ndihmuan në dallimin e gjumit nga pasiviteti i zakonshëm.
Një tjetër pjesë e rëndësishme e studimit përfshinte privimin nga gjumi. Studiuesit shqyrtuan nëse merimangat shfaqnin atë që quhet «rikuperim i gjumit», që do të thotë se kompensonin gjumin e ndërprerë duke fjetur më shumë më pas.
Së bashku, vëzhgimet e sjelljes dhe testet eksperimentale ofruan prova të forta se Portia fimbriata përjeton gjumë të rregulluar, me faza të dallueshme.
Studimi i gjumit të merimangave paraqiti sfida të pazakonta
Përcaktimi nëse një merimangë është vërtet në gjumë është dukshëm më i ndërlikuar sesa vëzhgimi i një njeriu që fle.
Meqenëse merimangat i perceptojnë mjediset përreth ndryshe nga njerëzit, studiuesve fillimisht iu desh të identifikonin një stimul zanor që do të shkaktonte një reagim të qëndrueshëm gjatë eksperimenteve të tyre.
Ata gjithashtu duhej të shmangnin supozimin se lëvizjet e vërejtura të syve dhe dridhjet e muskujve përfaqësonin domosdoshmërisht të njëjtat procese që vërehen gjatë gjumit REM te njerëzit.
Një kufizim i rëndësishëm ishte se studiuesit nuk mundën të matnin aktivitetin e trurit të merimangave. Në vend të kësaj, ata u mbështetën tërësisht te sjellja e dokumentuar me kujdes për të identifikuar gjendjet e ndryshme të gjumit.
Kjo kërkoi regjistrime të shumta video me rezolucion të lartë, të mbledhura gjatë shumë ditëve dhe netëve, duke prodhuar sasi të mëdha të dhënash për analizë.
Pavarësisht këtyre pengesave, kombinimi i monitorimit të sjelljes, testimit të reagimeve dhe eksperimenteve me ndërprerjen e gjumit u mundësoi studiuesve të krijonin një pamje të detajuar të mënyrës se si flenë këto merimanga.
Çfarë mund të zbulojë gjumi i merimangave për evolucionin
Ky zbulim ka pasoja që shkojnë përtej studimit të merimangave.
Shumica e njohurive shkencore mbi gjumin vijnë nga studimi i vertebrorëve, veçanërisht i gjitarëve dhe shpendëve. Zbulimi i veçorive të ngjashme të gjumit te kafshët me sisteme nervore rrënjësisht të ndryshme mund t’i ndihmojë studiuesit të kuptojnë se kur dhe pse kanë evoluar lloje të ndryshme të gjumit.
Rezultatet krijojnë gjithashtu mundësi të reja në shkencën e sjelljes, neuroshkencë dhe kronobiologji, e cila studion ritmet biologjike.
Duke hetuar gjumin te një larmi më e madhe kafshësh, shkencëtarët shpresojnë të identifikojnë veçoritë e përbashkëta midis specieve dhe të zbulojnë funksionet themelore biologjike që gjumi mund të ketë përmbushur në fazat e hershme të historisë evolucionare.
Studiuesit argumentojnë se kërkimet e ardhshme duhet të shkojnë përtej kafshëve të studiuara tradicionalisht dhe të përfshijnë specie me përshtatje të pazakonta ose me sisteme nervore shumë më të thjeshta.
Krahasime të tilla mund të zbulojnë nëse disa mekanizma të gjumit janë të përhapur në të gjithë mbretërinë e kafshëve apo nëse janë zhvilluar në mënyrë të pavarur në linja të ndryshme evolucionare.
Edhe pas dekadash kërkimesh intensive, shumë pyetje themelore rreth gjumit mbeten pa përgjigje, përfshirë mistere të rëndësishme që lidhen me gjumin e njeriut.
A mund të ëndërrojnë merimangat? Shkencëtarët kanë ende shumë pyetje
Ekipi i Universitetit të Bonit po e zgjeron tani kërkimin për të hetuar se si ndryshon gjumi, veçanërisht gjumi i ngjashëm me fazën REM, midis llojeve të ndryshme të merimangave.
Shkencëtarët po krahasojnë gjithashtu merimangat që flenë në mjedise natyrore me ato që vëzhgohen në laboratorë, për të përcaktuar se si mjedisi ndikon në sjelljen e tyre.
Një tjetër objektiv madhor është hetimi i marrëdhënies midis gjumit dhe aftësive njohëse. Studiuesit duan të kuptojnë se çfarë ndodh brenda trurit të merimangave dhe insekteve gjatë gjumit dhe nëse fazat e ndryshme të gjumit kontribuojnë në të nxënit dhe në procese të tjera mendore.
Ndryshimet mjedisore po bëhen gjithashtu një fushë e rëndësishme e kërkimit. Ekipi planifikon të shqyrtojë se si ndryshimet klimatike dhe aktivitetet njerëzore, veçanërisht ndriçimi artificial gjatë natës (ALAN), mund të ndërhyjnë në modelet e gjumit të merimangave dhe të artropodëve të tjerë.
Për momentin, gjetjet vërtetojnë se edhe një merimangë e vogël kërcyese mund të përjetojë një formë gjumi çuditërisht komplekse. Ende nuk dihet nëse merimangat ëndërrojnë vërtet, por sjellja e tyre gjatë natës po u ofron shkencëtarëve të dhëna të reja për një nga misteret më të qëndrueshme të biologjisë./ScienceDaily
