Shtylla e dytë pensionale është rikthyer në qendër të vëmendjes pasi Qeveria njoftoi se po analizon funksionimin e sistemit për të marrë përgjigje në pyetjen: A i dha kjo reformë rezultatet që u ishin premtuar pensionistëve të ardhshëm? Ndërkohë që ekzekutivi shqyrton nëse nevojiten ndryshime, nga Agjencia për Mbikëqyrjen e Sigurimit Pensional me Financim Kapital (MAPAS) paralajmërojnë se vendimet nuk duhet të bazohen në rastet e para dhe në vlerësime afatshkurtra.
Sipas MAPAS-it, shtylla e dytë nuk është zëvendësim i shtyllës së parë solidariste, por plotësim i saj, ndërsa efektet e saj duhet të vlerësohen në plan afatgjatë. Ata rikujtojnë se në fondet pensionale tashmë janë grumbulluar rreth 3,4 miliardë euro kursime të qytetarëve, të cilat ruhen në llogari individuale dhe investohen në interes të tyre. Sipas rregullatorit, çdo ndryshim eventual, përfshirë edhe mundësinë e shfuqizimit të sistemit ose transferimit të mjeteve, mund të bëhet vetëm pas analizave të detajuara dhe përmes procedurës ligjore.
Velkovski: Shtylla e dytë nuk i dha rezultatet e pritura
Ministri i sapoemëruar i Punës dhe Politikës Sociale, Gjoko Velkovski, në një paraqitje televizive deklaroi se shtylla e dytë pensionale nuk i ka përmbushur pritjet dhe se është e domosdoshme të analizohet se si duhet të vazhdohet më tej.
Sipas tij, para rreth njëzet vitesh ideja ishte që qytetarët, përmes kursimeve personale, të siguronin një pleqëri më të qëndrueshme. Megjithatë, kur pensionistët e parë filluan të përfitonin nga ky sistem, rezultatet nuk dolën siç ishte parashikuar.
– Për 150 pensionistët e parë këtë vit, si gjenerata e parë që hyn në këtë sistem, mjetet që kanë kursyer nuk janë shtuar aq sa të sigurojnë pensione të konsiderueshme nga shtylla e dytë, deklaroi Velkovski.
Ai shtoi se shtylla e parë pensionale, sistemi solidar, mbetet baza më e sigurt, pasi shteti garanton pagesën e pensioneve përmes saj.
Në Qeveri tashmë funksionon një komision i përbërë nga ekspertë dhe përfaqësues të Ministrisë së Financave, Ministrisë së Punës dhe Politikës Sociale dhe Fondit të Sigurimit Pensional dhe Invalidor (PIOM), i cili duhet të përcaktojë se ku qëndron problemi dhe nëse sistemi duhet të reformohet.
Mickoski: Shumë qytetarë mund të mbeten të zhgënjyer
Edhe kryeministri Hristijan Mickoski së fundmi paralajmëroi se një pjesë e madhe e anëtarëve të shtyllës së dytë mund të mos jenë të kënaqur kur të shohin kursimet e tyre.
Sipas tij, ideja fillestare e reformës ka qenë e ndershme, por koha ka treguar se efektet e pritshme mund të mos realizohen.
– Qëllimi ishte i mirë, por sot jam i shqetësuar se shumë qytetarë nuk do të jenë të kënaqur, deklaroi Mickoski.
Ai vlerëson se, duke marrë parasysh gjendjen ekonomike të vendit, duhet të shqyrtohet edhe mundësia e rikthimit në një sistem pensioni me vetëm një shtyllë, siç e kanë disa vende me ekonomi të ngjashme.
Nga Qeveria theksojnë se ende nuk ekziston një vendim përfundimtar për reformë të madhe, por tashmë po përgatiten ndryshime ligjore. Një nga idetë kryesore është përmirësimi i mënyrës së investimit të mjeteve të shtyllës së dytë. Po shqyrtohet krijimi i portofoleve të ndryshme investuese, në varësi të moshës së të siguruarve, me qëllim rritjen e fitimeve dhe pensioneve të ardhshme.
Shumë të siguruar janë të shqetësuar, pasi për vite me radhë kanë ndarë një pjesë të pagës për pension shtesë, ndërsa tani ekziston frika se nuk do të marrin atë që u ishte premtuar.
MAPAS: Nevojiten fakte, jo vlerësime të izoluara
Nga MAPAS rikujtojnë se me vendosjen e shtyllës së dytë pensionale, vendi fitoi një sistem që në afat të gjatë duhet të jetë më i qëndrueshëm, më i sigurt dhe më rezistent ndaj ndryshimeve demografike dhe ekonomike.
– Më shumë se dy dekada pas fillimit të reformës, shtylla e dytë pensionale shënon rritje të vazhdueshme të numrit të anëtarëve, mjeteve të grumbulluara dhe fitimeve nga investimet, çka tregon se sistemi po arrin objektivat e tij afatgjata, deklarojnë nga MAPAS për gazetën Veçer.
Sipas tyre, funksionimi i shtyllës së dytë nuk mund të vlerësohet vetëm mbi bazën e përvojës së pensionistëve të parë.
Duhet të merren parasysh qëllimet e reformës, kohëzgjatja e anëtarësimit në sistem, horizonti investues, trendet demografike dhe rezultatet e arritura në periudhë afatgjatë.
MAPAS thekson se sistemi shumë-shtyllor është model modern dhe ndërkombëtarisht i pranuar, i cili:
diversifikon burimet e pensionit;
lidh më ngushtë kontributet me pensionin e ardhshëm;
krijon kursime individuale në pronësi të qytetarëve;
rrit qëndrueshmërinë afatgjatë të sistemit pensional.
Prandaj, sipas tyre, çdo vlerësim duhet të mbështetet në analiza profesionale dhe të dhëna relevante, e jo në raste të veçuara.
Pensionistët e parë nuk kursyen gjatë gjithë jetës së punës
MAPAS thekson se pensionistët e parë nuk përfaqësojnë një gjeneratë që ka kursyer gjatë gjithë karrierës së saj në shtyllën e dytë.
Sistemi filloi të zbatohej në vitin 2006, ndaj shumica e tyre kanë qenë pjesë e tij vetëm për një pjesë të jetës së punës. Për këtë arsye, kursimet e tyre janë dukshëm më të ulëta krahasuar me gjeneratat e ardhshme, të cilat do të kontribuojnë gjatë gjithë karrierës së tyre.
Sipas MAPAS-it, kjo është një karakteristikë normale e të gjitha sistemeve pensionale me financim kapital në fazat e para të funksionimit.
Shtylla e dytë nuk e zëvendëson shtyllën e parë
Sipas të dhënave më të fundit të MAPAS-it, në gjysmën e parë të këtij viti në fondet pensionale të detyrueshme janë grumbulluar 208,63 miliardë denarë, ose rreth 3,39 miliardë euro.
Deri më 12 qershor, numri i anëtarëve ka arritur në 637.954.
Sipas MAPAS-it, këta tregues shënojnë rritje të vazhdueshme dhe dëshmojnë zhvillimin e sistemit të pensioneve me financim kapital dhe rritjen e kursimeve afatgjata të qytetarëve.
Në lidhje me analizat që po zhvillon Qeveria, MAPAS thekson se respekton të drejtën e institucioneve për të analizuar sistemin pensional, por nënvizon se aktualisht nuk ekziston asnjë vendim ligjor për shfuqizimin e shtyllës së dytë.
– Deri më tani nuk kemi marrë asnjë projektligj apo akt zyrtar që parashikon shfuqizimin e shtyllës së dytë. Nëse në të ardhmen do të shqyrtoheshin ndryshime të tilla, ato mund të realizohen vetëm përmes ndryshimeve ligjore të miratuara nga Kuvendi, pas analizave profesionale, vlerësimit të efekteve financiare dhe një debati të gjerë publik – sqarojnë nga MAPAS.
Ata shtojnë se mjetet e grumbulluara në llogaritë individuale janë pronë e qytetarëve dhe, sipas ligjit aktual, nuk mund të transferohen në shtyllën e parë. Çdo ndryshim i mundshëm në të ardhmen do të varet nga ndryshimet ligjore që do të miratohen nga Kuvendi.
Përvoja evropiane është e ndryshme
Në Evropë ekzistojnë modele të ndryshme sa i përket reformimit të shtyllës së dytë pensionale.
Hungaria, në vitin 2010, praktikisht e shfuqizoi shtyllën e dytë të detyrueshme dhe transferoi pjesën më të madhe të mjeteve në sistemin shtetëror të pensioneve, kryesisht për nevoja afatshkurtra fiskale dhe uljen e borxhit publik.
Polonia, në vitin 2014, transferoi një pjesë të konsiderueshme të mjeteve të investuara në obligacione shtetërore në sistemin publik të pensioneve, gjithashtu për të ulur borxhin publik.
Ndërkaq, Kroacia, Sllovakia, Letonia, Lituania, Bullgaria dhe disa vende të tjera evropiane e kanë ruajtur modelin shumë-shtyllor, duke bërë vetëm ndryshime parametrike pa e shfuqizuar atë.
MAPAS thekson se përvojat e vendeve të tjera nuk mund të kopjohen drejtpërdrejt, pasi çdo sistem pensional varet nga rrethanat specifike demografike, ekonomike, fiskale dhe ligjore të secilit shtet.
Po ashtu, organizatat ndërkombëtare, përfshirë IOPS dhe OECD, vazhdojnë ta konsiderojnë modelin shumë-shtyllor si një mekanizëm të rëndësishëm për diversifikimin e burimeve të pensionit, shpërndarjen e rrezikut dhe rritjen e qëndrueshmërisë së sistemeve pensionale përballë plakjes së popullsisë dhe sfidave demografike.
MAPAS njofton se do të vazhdojë të ushtrojë kompetencat e saj ligjore për mbikëqyrjen e shoqërive pensionale, mbrojtjen e interesave të anëtarëve të fondeve pensionale, si dhe sigurimin e transparencës dhe informimit të rregullt të publikut për zhvillimet në sistemin e pensioneve me financim kapital. Gjithashtu, do të vazhdojë të kontribuojë me analiza profesionale dhe ekspertizë në çdo proces që lidhet me zhvillimin e mëtejshëm të sistemit pensional, duke u udhëhequr nga interesi publik, kompetencat ligjore dhe mbrojtja e të drejtave të të siguruarve.
