Nga punëtorë krahu në pronarë kompanish ndërtimi. Media greke Protothema i kushton një reportazh transformimit të shqiptarëve në Greqi, duke treguar se si mijëra emigrantë u shndërruan në kontraktorë e sipërmarrës të suksesshëm, duke luajtur rol kyç në sektorin e ndërtimit.
Media greke Protothema i ka dedikuar një artikull të veçantë rolit të shqiptarëve në sektorin e ndërtimit dhe atë imobiliar të Greqisë, me shifra që datojnë nga vitet e para të emigracionit, rreth vitit 2000, e deri në ditët e sotme kur sipas reportazhit ata janë shndërruar nga punëtorë të thjeshtë, në kontraktorë dhe pronarë të kompanive.
ARTIKULLI:
Nëse ndërtuesit shqiptarë mund të flasin për një periudhë të artë që jetuan në Greqi dhe së cilës ia detyrojnë bumin e tyre ekonomik, kjo është periudha deri në dhe pas Lojërave Olimpike të vitit 2004, kur aktiviteti i ndërtimit kishte arritur kulmin. Është vlerësuar se në atë kohë (2005-2006) numri real i emigrantëve shqiptarë ishte rreth 600,000 ose pak më shumë, me numrin e tyre të regjistruar ligjërisht që varionte midis 440,000-500,000.
Studimet e asaj periudhe raportuan se afërsisht 32% e punëtorëve meshkuj shqiptarë ishin të punësuar në ndërtim, të cilin e kishin marrë përsipër, pasi përbënin 75% të punëtorëve të huaj në ndërtim.
Është vlerësuar se në atë kohë, afërsisht 120,000 deri në 150,000 shtetas shqiptarë punonin në industrinë greke të ndërtimit duke përfshirë punëtorët sezonalë dhe informalë. Punëtorët e kësaj kombësie preferoheshin pasi shumica e tyre e dinin gjuhën, të paktën bazat, dhe mund të komunikonin më lehtë me pjesën tjetër të stafit, ndërsa në vitet e mëparshme punëtorët shqiptarë kishin fituar reputacionin e punëtorëve tradicionalë dhe jo të arratisur.
Një numër i tyre kishin specializim ose të paktën njëfarë përvoje në një pjesë të punimeve të ndërtimit nga atdheu i tyre, ndërsa shumica ishin punëtorë të pakualifikuar, një sektor për të cilin tregu ishte i etur për punë.
Gjatë viteve të punës në ndërtim, punëtorët e pakualifikuar fituan përvojë dhe specializim në pjesë specifike të industrisë së ndërtimit, në të cilat si ata ashtu edhe kontraktorët donin të punonin.
Vitet e mira i katapultuan ata socialisht, pasi kishte shumë vende pune dhe pagat ishin të mira, deri në krizën e thellë ekonomike që goditi Greqinë, duke rrafshuar industrinë e ndërtimit.
Me aktivitetin e ndërtimit pothuajse në zero, pasi kishte rënë me më shumë se 80%, erdhën ditët e vështira. Nuk kishte vende pune dhe dhjetëra mijëra emigrantë u detyruan të ktheheshin në atdheun e tyre. Një numër i madh i tyre emigruan në Evropën Veriore, e cila në atë kohë kërkonte punëtorë ndërtimi dhe ofronte mundësi, të tilla si leje imigracioni, strehim dhe shkollim për fëmijët, dhe paga shumë të mira.
Është vlerësuar se më shumë se 75,000-100,000 shqiptarë u kthyen në atdheun e tyre ose migruan përsëri në pjesët veriore të Evropës. Shumë prej tyre kishin marrë shtetësinë greke dhe e kuptuan se kishin ar në duar për shkak të Bashkimit Evropian.
Ata arritën të migronin në vende të tilla si Gjermania, Mbretëria e Bashkuar, Suedia dhe gjetkë, ku gjetën punë të lehtë dhe shumë të paguar mirë. Me papunësinë që goditi sektorin e rrafshuar, numri i punëtorëve aktivë shqiptarë të ndërtimit ra ndjeshëm. Në regjistrat e IKA-s, të huajt e siguruar në ndërtim ishte tkurrur.
Konkretisht, numri i punëtorëve shqiptarë të ndërtimit që punonin në Greqi kishte rënë në më pak se 30,000, ku shumica e tyre mbijetonin kryesisht duke bërë riparime të vogla, mirëmbajtje dhe rinovime në zona kryesisht turistike, pasi ndërtimi i pallateve të apartamenteve dhe projekteve të mëdha kishte ngrirë.
Por, çfarë po ndodh sot?
Me krizën ekonomike që ka kaluar për Greqinë, gjërat tani kanë ndryshuar. Në vend ka një orgazëm ndërtimi për shkak të kërkesës së lartë për prona banimi, pranverës së investimeve që mbizotëron, por edhe shpërthimit të turizmit që tërheq investime shtesë, nëse përjashtojmë projektin Hellinikon dhe shumë të tjerë në zona të tjera të vendit.
Kushtet nuk janë të njëjta, por as njerëzit nuk janë të njëjtë. Shumica e ndërtuesve shqiptarë të gjeneratës së parë, domethënë ata që erdhën në vitet ’90 me valën e madhe të emigracionit nga shteti fqinj, tani janë pensionuar. Ata të gjeneratës së dytë ranë në krizë dhe migruan masivisht ose në pjesën tjetër të Evropës ose në Shqipëri, ku rindërtimi i bregdetit shqiptar dhe i Tiranës thith disa profesionistë. Megjithatë, një numër i madh i tyre mbeten në Greqi.
Nga brezat e vjetër, një pjesë e madhe e shqiptarëve që dikur paguheshin pak tani janë bërë pronarë biznesesh në një numër sektorësh. Ish-ndërtuesit, për shembull, kanë evoluar në pronarë të punishteve të ndërtimit ose prodhuesve të vegjël që punësojnë zejtarë grekë, ndërsa kanë shumë kompani shërbimesh dhe dyqane të të gjitha llojeve.
Sipas hulumtimeve dhe të dhënave nga Dhoma e Tregtisë e Athinës, sektori i ndërtimit (kontraktorë, kompani teknike që ndërmarrin rinovime, suvatime, lyerje, pllaka) përbën përqindjen më të madhe të 4,460 taksapaguesve shqiptarë në Athinë, ndërsa në nivel kombëtar, nga një total prej afërsisht 10,000 sipërmarrësish shqiptarë në të gjithë territorin, vlerësohet se mbi 5,000 veprojnë si pronarë të bizneseve të vogla, të mesme ose të mëdha të ndërtimit dhe teknikës.
Si kaluan nga puna ditore në pronarë kompanish e kontraktim?
Emigrantët shqiptarë që erdhën në vitet 1990 si punëtorë të pakualifikuar fituan njohuri të mëdha greke. Gradualisht ata u bënë zanatçinjë, pastaj nënkontraktorë dhe sot janë pronarë të ligjshëm të kompanive të ndërtimit që ndërmarrin projekte dhe rinovime të mëdha.
Shumë nga këto kompani ndërtimi janë rritur deri në atë pikë sa tani punësojnë edhe punëtorë grekë si staf, ndërsa vrulli i tyre në ndërtimin vendas është i tillë që tani ka një lëvizshmëri të fortë dypalëshe, siç është pjesëmarrja e grupeve të ndërtimit shqiptar në ekspozitat kryesore të sektorit grek, si dhe investimet në pasuri të paluajtshme.
Përveç sipërmarrësve, vlerësohet se numri i përgjithshëm i ndërtuesve aktivë shqiptarë, pra teknikë dhe kontraktorë, në Greqi, sot varion nga rreth 20,000 deri në 25,000.
Ata mund të mbeten forca kryesore në kompaitë e specializuara dhe kontraktimin, por numri i tyre është ulur ndjeshëm krahasuar me të kaluarën dhe boshllëkun që kanë lënë pas në duart e pakualifikuara të nevojshme nga ndërtimi, që përllogaritet në rreth 20.000-25.000, tregu tani po përpiqet ta mbushë me marrëveshje transnacionale për punëtorë nga Azia dhe Egjipti.
