Maqedonia e Veriut po përballet me një krizë shumëdimensionale, e cila përfshin dobësimin e institucioneve, sundimin e ligjit dhe ekspozimin e opinionit publik ndaj dezinformimit dhe operacioneve psikologjike, tha Ana Çupeska, kryetare e Këshillit të LSDM-së, duke e cilësuar integrimin në Bashkimin Evropian si çështje ekzistenciale për të ardhmen demokratike të vendit, përcjell KDP.
Duke folur në debatin “Maqedonia e Veriut ndërmjet integrimit evropian dhe ‘botës serbe’”, të organizuar nga “SDA Maqedoni” në Shkup, Çupeska tha se zhvillimet e fundit, sipas saj, konfirmojnë paralajmërimet e mëhershme të LSDM-së për rreziqet që burojnë nga lidhjet politike dhe financiare të qeverisë me qarqe që ajo i përshkroi si pjesë të një boshti autoritar.
Çupeska përdori termin “internacionalja e zezë” për të përshkruar një rrjet më të gjerë forcash autoritare dhe antidemokratike, ndërsa “botën serbe” e cilësoi si një prej manifestimeve rajonale të tij.
Pretendimet e saj për ekzistencën e një rrjeti të tillë dhe për lidhjet e tij me aktorë politikë, financiarë dhe mediatikë në Maqedoninë e Veriut u paraqitën si qëndrime politike gjatë debatit dhe nuk u shoqëruan me prova të detajuara publike.
Sipas Çupeskës, vendi ndodhet në një udhëkryq mes integrimit evropian dhe rrezikut të izolimit, ndërsa kriza, siç tha ajo, nuk kufizohet vetëm te politika e jashtme.
“Në këtë moment, në këtë udhëkryq mes izolimit dhe ‘botës serbe’, Maqedonia përballet me një krizë shumëdimensionale”, tha ajo, duke e përshkruar atë si krizë institucionale dhe demokratike.
Por Çupeska tha se shqetësimi i saj kryesor lidhet me atë që ajo e përshkroi si “ndërhyrje kognitive” në vetëdijen e qytetarëve përmes operacioneve psikologjike, manipulimit të opinionit publik dhe dezinformimit.
Sipas saj, procese të tilla kishin filluar përpara ardhjes së qeverisë aktuale në pushtet dhe kishin ndikuar në mënyrën se si një pjesë e publikut e perceptonte procesin e integrimit evropian dhe kornizën negociuese me BE-në.
Çupeska tha se përmes “inxhinierimit të opinionit publik” dhe degradimit të sferës publike ishte krijuar bindja se korniza negociuese me Bashkimin Evropian mund të ndryshohej.
Ajo nuk paraqiti të dhëna konkrete që do të demonstronin shkallën ose autorët e operacioneve psikologjike që pretendon se kanë ndodhur.
Çupeska e lidhi këtë fenomen me një rrjet më të gjerë transnacional të forcave autoritare, duke argumentuar se ndikimi politik nuk realizohet më vetëm përmes propagandës tradicionale.
Sipas saj, zhvillimi i inteligjencës artificiale, fuqia e platformave teknologjike, përqendrimi i pronësisë mediatike dhe prodhimi masiv i përmbajtjeve me cilësi të ulët kanë krijuar instrumente të reja për ndikimin mbi opinionin publik.
Ajo përdori termin “slopaganda” për të përshkruar kombinimin e propagandës me përmbajtjen e prodhuar në masë dhe të shpërndarë përmes teknologjive të reja.
Përballë këtyre zhvillimeve, Çupeska tha se forcat politike, shoqëria civile dhe mediat që mbështesin demokracinë dhe integrimin evropian duhet të ndërtojnë mekanizma të përbashkët rezistence.
Ajo përmendi “Iniciativën e Shkupit”, të cilën e paraqiti si pjesë të përpjekjeve për krijimin e një rrjeti rajonal që do të shkëmbente të dhëna dhe informacione për dezinformimin, operacionet kognitive dhe format e tjera të ndikimit mbi opinionin publik.
Sipas Çupeskës, përgjigjja duhet të jetë njëkohësisht shoqërore dhe institucionale.
“Duhet të ndërtohet një mburojë rreth vetëdijes së qytetarëve”, tha ajo, duke argumentuar se edukimi, verifikimi i fakteve dhe forcimi i institucioneve duhet të jenë pjesë e përgjigjes ndaj manipulimit informativ.
Në fjalimin e saj, Çupeska ngriti edhe pikëpyetje mbi zgjerimin e mundshëm të ndikimit mediatik nga Serbia në Maqedoninë e Veriut.
Ajo tha se ekzistojnë spekulime për hyrjen e dy aktorëve të rinj mediatikë të lidhur, sipas saj, me atë që ajo e quan “bota serbe”, duke përmendur Euronews dhe Alo Srbija.
Çupeska nuk paraqiti prova për ndonjë marrëveshje të përfunduar ose për strukturën e mundshme të pronësisë së këtyre mediave në Maqedoninë e Veriut, duke i cilësuar vetë informacionet si spekulime.
Ajo ngriti gjithashtu pikëpyetje për lidhjet ekonomike dhe energjetike në rajon dhe përmendi Dušan Adamovićin, të cilin e identifikoi si konsull dhe përfaqësues special, duke sugjeruar se mediat duhet të hulumtojnë rolin e rrjeteve të biznesit në tregtinë e energjisë elektrike.
Çupeska iu referua edhe kredisë hungareze të marrë nga Maqedonia e Veriut, duke thënë se mund të ekzistojë një qark financiar që duhet të ndiqet dhe hetohet nga gazetarët.
Ajo nuk paraqiti dokumente që do të vërtetonin ekzistencën e një skeme të tillë financiare, por tha se lidhjet mes kapitalit, medias dhe politikës duhet të jenë objekt i gazetarisë hulumtuese.
Një pjesë e rëndësishme e ndërhyrjes së Çupeskës iu kushtua integrimit evropian.
Ajo tha se rruga drejt Bashkimit Evropian mbetet “ekzistencialisht e rëndësishme” për mbijetesën demokratike të Maqedonisë së Veriut dhe se forcat politike, organizatat qytetare dhe mediat me orientim proevropian duhet të bashkëpunojnë më ngushtë.
Sipas saj, anëtarësimi në BE nuk duhet parë vetëm si objektiv i politikës së jashtme, por si instrument për forcimin e institucioneve, sundimin e ligjit dhe mbrojtjen e qytetarëve në hapësirën digjitale.
Çupeska tha se legjislacioni i Bashkimit Evropian në fushën digjitale krijon mekanizma për mbrojtjen e individëve nga abuzimi me të dhënat dhe manipulimi teknologjik.
“Nëse nuk hyjmë në BE, nuk do t’i kemi këta mekanizma”, tha ajo.
Ajo e lidhi integrimin evropian edhe me reformimin e sistemit të drejtësisë, duke argumentuar se afrimi me BE-në do të krijonte kushte më të mira për ndërtimin e një prokurorie të pavarur dhe institucioneve më rezistente ndaj ndikimeve politike.
Çupeska paraqiti gjithashtu disa elemente të platformës politike të LSDM-së, përfshirë thirrjen për krijimin e një “fronti për të vërtetën dhe drejtësinë”.
Sipas saj, platforma parashikon një politikë të jashtme të mbështetur në “multilateralizmin maqedonas”, që do të nënkuptonte lidhje më të forta me shtetet demokratike dhe distancim nga modelet autoritare të qeverisjes.
Ajo tha se platforma përfshin edhe mekanizma për verifikimin e fakteve, forcimin e rezistencës institucionale dhe rikthimin e politikës te parimet e demokracisë, drejtësisë dhe përgjegjësisë.
Një tjetër element që Çupeska veçoi ishte koncepti i “sovranitetit të ri”, i cili, sipas saj, duhet të largohet nga kuptimi tradicional i sovranitetit vetëm si kontroll territorial dhe të përfshijë integritetin personal, lirinë individuale, dinjitetin, barazinë, solidaritetin dhe drejtësinë.
Në këtë koncept, tha ajo, hyn edhe autonomia digjitale e qytetarëve.
Sipas Çupeskës, individët duhet të mbrohen nga reduktimi në “pika të dhënash” dhe nga përdorimi i informacionit personal për manipulim politik ose psikologjik.
Debati në Shkup mblodhi përfaqësues politikë, ish-zyrtarë, gazetarë dhe aktivistë për të diskutuar ngecjen e procesit të integrimit evropian dhe ndikimet politike, ekonomike dhe mediatike në Maqedoninë e Veriut.
Përveç Çupeskës, në diskutim morën pjesë ish-deputetja dhe kolumnistja Nikica Korubin, ish-ministri i Kulturës Robert Allagjozovski, kryetari i CIVIL-it Xhabir Deralla, sekretari i përgjithshëm i Partisë për Lëvizjen e Turqve, Xhabir Doko, dhe gazetari e aktivisti Petrit Saraçini. Debati u moderua nga kryetari i SDA Maqedoni, Xhelal Hoxhiq.
Pjesëmarrësit diskutuan mbi ngecjen e integrimit evropian, funksionimin e institucioneve dhe ndikimet e jashtme në vend.
Për Çupeskën, megjithatë, sfida kryesore shkon përtej përplasjes tradicionale gjeopolitike mes orientimit drejt Brukselit dhe ndikimeve rajonale.
Ajo argumentoi se beteja vendimtare zhvillohet gjithnjë e më shumë në hapësirën informative dhe në aftësinë e qytetarëve për të dalluar informacionin nga manipulimi.
“Perspektiva evropiane, demokracia dhe rezistenca shoqërore janë pozicionet kyçe të LSDM-së në këtë betejë demokratike”, tha Çupeska.
