Është rritur numri i dhunës në familje, dhunës ndaj grave, dhunës ndaj fëmijëve, ka raste të femicidit, rrahjeve dhe lëndimeve të grave shtatzëna. Gjithashtu ka një rritje në numrin e raportimeve të përdhunimit të fëmijëve, dhe shteti ka miratuar vetëm një kompensim nga 54 kërkesa për kompensim për viktimat e dhunës. Sipas statistikave që Ministria e Drejtësisë i dërgoi SDK-së, qytetarët besonin naivisht se mund të kompensoheshin nëse pësonin dhunë dhe e raportonin atë në polici. Megjithatë, ka edhe nga ata që kanë paraqitur dokumente të parregullta dhe nuk i kanë plotësuar kushtet për kompensim.
Që nga shkurti i vitit 2025, kur Komisioni për Kompensimin financiar për viktimat e krimeve të dhunshme kishte vetëm 8 kërkesa nga viktimat e dhunës dhe familjet e tyre. Deri në shtator, numri ishte rritur me 7 herë, por pas shqyrtimit dhe zbatimit të procedurës mbi rastet, Komisioni mori vendimet e mëposhtme:
- Procedura është duke vazhduar për 21 raste, ku aplikantët janë thirrur për disa nga rastet për të ndryshuar formularin për formën dhe përmbajtjen e kërkesës për pagesën e kompensimit monetar për viktimat e krimeve të dhunshme, për të bërë korrigjime dhe plotësime me dokumentacion shtesë, dhe për disa nga rastet, priten përgjigje nga institucionet, organet dhe individët kompetentë për shkak të faktit se Komisioni u është drejtuar atyre me korrespondencë me shkrim për të marrë informacione dhe të dhëna.
- 32 raste janë përfunduar, gjegjësisht Komisioni ka marrë 32 Vendime për refuzim dhe hedhje poshtë, si vijon: Vendime për refuzim si të pabazuara janë marrë për 18 raste, për shkak të faktit se nuk janë përmbushur kushtet e neneve 9 dhe 11 të Ligjit për Pagesën e Kompensimit Monetar për Viktimat e Krimeve të Dhunshme.
“Sipas nenit 9 të Ligjit për Pagesën e Kompensimit Financiar Viktimave të Krimeve të Dhunshme, një krim i dhunshëm do të thotë: ‘vepër penale e kryer me dashje me përdorimin e forcës fizike ose veprimeve të tjera që shkaktojnë dëmtime serioze të shëndetit, si dhe dhunën me bazë gjinore ndaj grave dhe dhunën në familje, veprat penale që lidhen me krijimin e një marrëdhënie skllavërie dhe transportimin e personave në një marrëdhënie skllavërie, trafikimin e qenieve njerëzore dhe trafikimin e fëmijëve, në përputhje me dispozitat e Kodit Penal, një vepër penale që cenon integritetin seksual ose vepër penale që rrezikon jetën ose pronën e një personi me një veprim ose mjet përgjithësisht të rrezikshëm, i cili shkaktoi vdekjen ose lëndimin e rëndë trupor ose dëmtim të rëndë të shëndetit fizik ose mendor të një ose më shumë personave, dhe është përshkruar në Kodin Penal si një formë kualifikuese e formës themelore të veprës penale’. Duke marrë parasysh dispozitën ligjore të lartpërmendur, në disa nga rastet është përcaktuar se një krim i dhunshëm nuk është kryer në përputhje me përkufizimin ligjor, gjegjësisht nuk “Është vërtetuar se ka pasoja të rënda fizike dhe/ose psikologjike si rezultat i një akti kriminal dhe se nuk ka bazë për pagesën e kompensimit monetar, sepse nuk është kryer asnjë krim që përfshin dhunë që ka shkaktuar pasoja të rënda fizike dhe/ose psikologjike”, thotë Ministria e Drejtësisë.
Në përputhje me Nenin 11 të Ligjit për Pagesën e Kompensimit Financiar Viktimave të Krimeve të Dhunshme, për disa nga rastet u dhanë vendime për refuzimin e kërkesave si të pabazuara, sepse nuk plotësoheshin kushtet për një viktimë të drejtpërdrejtë nga neni i lartpërmendur, pasi një viktimë e drejtpërdrejtë konsiderohet një person që ka pësuar dëmtime të rënda të shëndetit fizik ose mendor si pasojë e drejtpërdrejtë e krimit të dhunshëm të kryer.
- Për 4 raste u dhanë vendime për refuzimin e tyre si të parregullta dhe të paplota, për shkak të faktit se nuk plotësoheshin kushtet e Nenit 41, paragrafi 3 dhe Nenit 45, paragrafi 1, paragrafi 2 i Ligjit për Pagesën e Kompensimit Financiar Viktimave të Krimeve të Dhunshme, për shkak të faktit se aplikantët, megjithëse u ftuan të korrigjonin dhe plotësonin kërkesat, nuk e bënë këtë brenda afatit të përcaktuar ligjor prej 30 ditësh në përputhje me Nenin 41, paragrafi 3 i Ligjit për Pagesën e Kompensimit Financiar Viktimave të Krimeve të Dhunshme dhe nuk u ndërmor asnjë veprim pas njoftimit të Komisionit në përputhje me Ligjin.
- Vendime për refuzim si të papranueshme u lëshuan për 10 raste, për shkak të faktit se nuk ishin përmbushur kushtet e nenit 45, paragrafi 1 i Ligjit për Pagesën e Kompensimit Financiar Viktimave të Krimeve të Dhunshme, sepse krimi është kryer para datës 25.05.2023, dhe e drejta për kompensim financiar në përputhje me dispozitat e këtij ligji u jepet viktimave të krimeve të kryera pas datës së fillimit të zbatimit të këtij ligji, pra pas datës 25.05.2023.
Një rast u përfundua pozitivisht, pra u lëshua Vendim për të realizuar kompensim financiar për një viktimë femër të dhunës në familje në shumën prej 500 eurosh në bazë të ndihmës solidare për veprën penale të Lëndimit të Rëndë Trupor gjatë dhunës në familje.
Viktimat mund të paraqesin kërkesa për dhunë ndaj tyre që ka ndodhur pas datës 25 maj 2023 e tutje, që është data kur Komisioni filloi të funksionojë.
E drejta për kompensim vlen edhe për ata që u përpoqën të parandalonin kryerjen e një akti të tillë, si dhe për ata që i ofruan ndihmë viktimës ose ndihmuan policinë në kapjen e autorit të veprës penale. Kompensimi mund të kërkohet edhe nëse jeni anëtar i familjes së një viktime që ka vdekur si pasojë e dhunës.
Kushtet për paraqitjen e një Kërkese për Kompensim për Viktimat e një Krimi të Dhunshëm janë që krimi të ketë ndodhur në Republikën e Maqedonisë së Veriut dhe që ai të jetë regjistruar ose raportuar në polici ose në prokurorinë publike, e cila duhet të lëshojë një njoftim të përshtatshëm.
Shtetasit e Maqedonisë së Veriut, shtetasit e huaj, një person pa shtetësi ose një person që nuk është regjistruar në regjistrin e të lindurve kanë të drejtë të kërkojnë kompensim për dëmin. E drejta për kompensim vlen edhe nëse autori i veprës penale është i panjohur ose nëse nuk ka procedurë penale. Me kërkesë të viktimës, ose me kërkesë të prindit/kujdestarit ose avokatit, policia ose prokuroria publike janë të detyruara të lëshojnë një njoftim të përshtatshëm, një raport të marrjes së raportit, një shënim zyrtar ose një konfirmim se akti është raportuar ose regjistruar si vepër penale.
Sipas nenit 13, paragrafi 1 i Ligjit për Pagesën e Kompensimit Financiar Viktimave të Krimeve të Dhunshme, një parakusht për ushtrimin e së drejtës për kompensim financiar është që vetë vepra penale të jetë regjistruar ose raportuar në polici ose në Prokurorinë Publike.
Ndryshe, raporti i fundit i Entit Shtetërore të Revizionit (ESHR) tregoi se masat dhe aktivitetet e institucioneve nuk ofrojnë mbështetje, mbrojtje dhe riintegrim efektiv të grave viktima të dhunës në familje. Sipas analizës, sistemi i mbrojtjes është ende i zhvilluar në mënyrë të pamjaftueshme, dhe shifrat për viktimat dhe autorët e krimeve mbeten alarmante. Në vitin 2023, burrat kishin dhjetë herë më shumë gjasa të ishin autorë të krimeve që lidhen me dhunën në familje, ndërsa gratë kishin katër herë më shumë gjasa të ishin viktima.
