Kina ka nisur shërbimin e parë të rregullt me anije kontejnerësh përmes Rrugës Detare Veriore, duke hapur një korridor të ri tregtar mes Azisë dhe Evropës përmes ujërave të Arktikut.
Kompania kineze e transportit Sea Legend nisi më 15 gusht shërbimin “China-Europe Arctic Express”, me anijen “Dubai Tower”, e cila u nis nga porti Ningbo-Zhoushan drejt Evropës. Shërbimi parashikon disa udhëtime sezonale deri në tetor, me ndalesa në porte si Felixstowe në Britani, Roterdam, Hamburg dhe Gdynia.
Rruga përshkon rreth 5,500 kilometra përgjatë bregdetit verior të Rusisë dhe mund të shkurtojë ndjeshëm kohën e transportit mes Kinës dhe Evropës. Udhëtimi nga Ningbo-Zhoushan drejt porteve të Evropës veriore mund të zgjasë rreth 18 deri në 21 ditë, ndërsa përmes Kanalit të Suezit mund të nevojiten më shumë se 40 ditë.
Pikërisht ky avantazh kohor ka rikthyer në vëmendje konceptin e “Rrugës së Mëndafshit të Akullt”, të cilin Kina e ka promovuar prej vitesh si pjesë të ambicieve të saj për zgjerimin e lidhjeve tregtare dhe strategjike me Evropën përmes Arktikut.
Shkrirja e akujve po hap një korridor të ri
Rruga Detare Veriore nuk është e lundrueshme gjatë gjithë vitit. Ajo bëhet më e aksesueshme gjatë muajve të verës, kur akulli detar tërhiqet.
Ndryshimet klimatike dhe shkrirja e akujve të Arktikut po krijojnë periudha më të gjata të lundrimit, duke e kthyer gradualisht një pengesë natyrore në një korridor të mundshëm të transportit ndërkombëtar.
Për Kinën, përfitimi kryesor është reduktimi i kohës së udhëtimit dhe krijimi i një alternative ndaj rrugëve tradicionale të tregtisë, të ekspozuara ndaj krizave dhe tensioneve gjeopolitike, si Kanali i Suezit dhe ngushtica e Hormuzit.
Interes për rrugët arktike kanë shfaqur edhe Japonia, Koreja e Jugut dhe India, ndërsa Koreja e Jugut ka nisur këtë muaj udhëtimin e saj të parë tregtar përmes Arktikut.
Për kompanitë kineze, korridori mund të jetë veçanërisht i përshtatshëm për transportin e mallrave me vlerë të lartë, përfshirë automjetet elektrike, bateritë e litiumit, sistemet e ruajtjes së energjisë dhe panelet diellore.
Rusia kontrollon rrugën strategjike
Pavarësisht interesit të madh të Kinës, Rruga Detare Veriore kalon përgjatë territorit detar rus, duke i dhënë Moskës një rol vendimtar në funksionimin e saj.
Kompania shtetërore ruse Rosatom administron lejet e lundrimit dhe mbikëqyr aktivitetin në këtë korridor. Rusia gjithashtu ofron akullthyes me energji bërthamore, të nevojshëm për shoqërimin e anijeve në pjesët e mbuluara nga akulli.
Kjo e bën Arktikun jo vetëm një çështje tregtare, por edhe një zonë me rëndësi të madhe strategjike.
Presidenti kinez Xi Jinping kishte bërë thirrje që në vitin 2017 për bashkëpunim me Rusinë për zhvillimin e rrugëve detare të Arktikut dhe ndërtimin e një “Rruge Polare të Mëndafshit”.
Pas pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës dhe përkeqësimit të marrëdhënieve të Moskës me Perëndimin, varësia e Rusisë nga Kina është rritur, duke i dhënë Pekinit më shumë ndikim dhe akses në rajon.
“Flota fantazmë” dhe trafiku i naftës
Arktiku po tërheq gjithashtu një tjetër lloj trafiku detar, atë të të ashtuquajturës “flotë fantazmë” ruse.
Bëhet fjalë kryesisht për cisterna që përdoren për transportin e naftës duke anashkaluar sanksionet ndërkombëtare. Sipas organizatës mjedisore Bellona, rreth 100 anije nën sanksione ndërkombëtare përdorën Rrugën Detare Veriore gjatë vitit 2025.
Aktiviteti i kësaj flote raportohet se është rritur edhe gjatë vitit 2026, ndërsa kushtet më të buta të verës kanë lehtësuar lundrimin në zonë.
Një konvoj cisternash ruse është raportuar së fundmi duke ndjekur një trajektore shumë në veri përmes Rrugës Detare Veriore. Sipas raportimeve, anijet transportonin rreth 8 milionë fuçi naftë dhe kaluan brenda rreth 500 miljeve nga Poli i Veriut.
Një rrugë më e shkurtër, por jo domosdoshmërisht më e pastër
Kina argumenton se rruga më e shkurtër mund të reduktojë emetimet, pasi anijet kalojnë më pak kohë në det. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se transporti arktik nuk është automatikisht më miqësor me mjedisin.
Një prej shqetësimeve kryesore është përdorimi i naftës së rëndë. Një derdhje e këtij karburanti në Arktik do të ishte veçanërisht e vështirë për t’u menaxhuar për shkak të temperaturave të ulëta, largësisë dhe mungesës së infrastrukturës së përshtatshme.
Një tjetër kërcënim është karboni i zi. Kur depozitohet mbi borë dhe akull, ai redukton aftësinë e sipërfaqes për të reflektuar rrezet e diellit, duke rritur përthithjen e nxehtësisë dhe duke kontribuar në ngrohjen e mëtejshme të Arktikut.
Kështu krijohet një paradoks i fortë klimatik: ndryshimet klimatike po ndihmojnë në hapjen e një rruge të re tregtare, ndërsa zgjerimi i transportit në Arktik mund të shtojë presionin mbi të njëjtin ekosistem që po ndryshon.
A mund të zëvendësojë Suezin?
Lufta dhe tensionet në Lindjen e Mesme kanë rikthyer në vëmendje dobësitë e rrugëve tradicionale tregtare.
Kriza në Detin e Kuq, pasiguritë në ngushticën e Hormuzit dhe rreziku i ndërprerjeve në Kanalin e Suezit kanë nxitur shtetet dhe kompanitë të kërkojnë korridore alternative.
Megjithatë, ekspertët vlerësojnë se Rruga Detare Veriore nuk është ende në gjendje të zëvendësojë Kanalin e Suezit apo ngushticën e Hormuzit si korridore globale.
Sezoni i shkurtër i lundrimit, kushtet ekstreme të motit dhe akullit, nevoja për akullthyes, kostot e larta, infrastruktura e kufizuar dhe rreziqet politike mbeten pengesa të rëndësishme.
Megjithatë, kalimi nga udhëtimet eksperimentale drejt një shërbimi të rregullt sezonal tregon se rëndësia ekonomike dhe strategjike e Arktikut po rritet.
Ndërsa akulli tërhiqet, Kina, Rusia dhe fuqitë e tjera po garojnë për të përcaktuar se kush do të ketë ndikimin më të madh mbi korridoret e reja tregtare që po hapen në veri.
