Ndërsa sektori publik këtë vit do të përfitojë një rekurs minimal për leje vjetore, zinxhirët e mëdhenj të shitjes me pakicë po e mbyllin vitin me pagesa rekord për shitëset e tyre, duke hapur një debat të ri mbi pabarazinë mes sektorit privat dhe atij shtetëror. Diferenca në shumën e K-15, që në disa raste arrin deri në katërfish, nuk pasqyron vetëm politika të ndryshme të pagesave, por edhe realitete të kundërta të tregut të punës, ku i njëjti ligj prodhon standarde krejtësisht të ndryshme.
Sipas të dhënave nga terreni, disa rrjete tregtare këtë vit do t’u paguajnë punonjësve të tyre shuma rekord të rekursit për leje vjetore, që arrijnë deri në 47.000 denarë. Kjo shumë është pothuajse trefish më e lartë se minimumi ligjor, i cili sillet mbi 18.000 denarë, dhe rreth katër herë më e lartë se rekursi që do të marrin punonjësit e sektorit publik, që është rreth 12.000 denarë. Pagesa të larta, deri në 42.000 denarë, janë regjistruar edhe në disa rrjete furrash buke, ndërsa në dyqanet e vogla ushqimore dhe në butiqet e veshjeve, punëdhënësit kryesisht i përmbahen minimumit të përcaktuar me ligj.
Megjithatë, panorama nuk është e njëjtë për të gjithë të punësuarit në tregtinë me pakicë. Disa shitës vazhdojnë të shfrytëzojnë hapësirat ligjore duke u thirrur në “vështirësi ekonomike”, çka u mundëson të mos paguajnë fare rekursin ose të japin shuma simbolike, të cilat më pas, sipas denoncimeve nga punonjësit, kërkohen të kthehen pjesërisht ose plotësisht. Pikërisht ky mekanizëm, i lejuar nga ligji aktual, mbetet një nga pikat më të kontestuara të sistemit të pagesës së K-15.
Pas kësaj “bujarie” të zinxhirëve të mëdhenj të shitjes me pakicë qëndrojnë të ardhura milionëshe. Sipas analizës së portalit ekonomik Pari, të ardhurat totale të këtyre kompanive për vitin 2024 arritën një rekord prej 1.1 miliardë eurosh. Megjithatë, fitimet kanë shënuar rënie në tetë nga dhjetë kompani, duke reflektuar presione të shtuara mbi profitabilitetin, rritje të kostove operative dhe ndryshime në zakonet e konsumatorëve. Rreth 8.000 persona janë të punësuar në këtë sektor, por vetëm 2.000 prej tyre janë anëtarë të Sindikatës, çka e bën mbrojtjen kolektive të të drejtave të punëtorëve të kufizuar.
Në këtë kontekst, Sindikata e thekson se pagesat më të larta të K-15 nuk janë privilegj, por reflektim i ngarkesës reale të punës në këtë sektor. “Shitësit me pakicë duhet të marrin me të drejtë një K-15 më të lartë, dhe jo vetëm për shkak të të dhënave tronditëse se një arkëtar në një treg të ngarkuar lëviz 2.5 ton produkte të ndryshme në ditë. Në dhjetor, kur si shitësit me pakicë ashtu edhe ofruesit e shërbimeve ushqimore kanë rritur xhiron, ata me të vërtetë bien në baltë dhe duhet të shpërblehen në përputhje me rrethanat. Disa rrjete supermarketesh po zvogëlojnë numrin e punonjësve, ndërsa të tjerë po përpiqen të arrijnë maksimumin me burime minimale. Kjo do të thotë që shitëset jo vetëm që po marrin mallra dhe po i rendisin ato, por edhe po kontrollojnë stokun dhe po ndërrojnë paratë në arkë”, thonë nga Sindikata e Punëtorëve.
Të dhënat zyrtare tregojnë se kërkesa për staf shitjesh mbetet ndër më të lartat në tregun e punës. Sipas statistikave të Agjencisë së Punësimit, aktualisht janë të hapura deri në 1.140 vende të lira pune për shitës, ndërsa pagat mesatare në këtë sektor sillen nga 32.000 deri në 37.000 denarë, pa përfshirë bonuset javore, shtesat për punë gjatë festave dhe dietat.
Nga ana ligjore, kompanitë nga 1 korriku kanë marrë dritën jeshile për pagesën e K-15 për vitin 2025, ndërsa afati i fundit për realizimin e këtij obligimi është 31 dhjetori. Shuma minimale që duhet të depozitohet në llogarinë e punonjësit është rreth 18.141 denarë, që përfaqëson 40 për qind të pagës mesatare neto tremujore në vend.
Ndryshe, rekursi minimal për punonjësit e sektorit publik mbetet në rreth 12.372 denarë, çka e thellon më tej hendekun mes dy sektorëve. Ligji parashikon gjoba deri në 4.000 euro për punëdhënësit që nuk e paguajnë K-15, si dhe përgjegjësi penale deri në një vit burg në rastet kur pagesa kryhet dhe më pas paratë kërkohen mbrapsht nga punonjësit. Mbikëqyrja e zbatimit të këtyre dispozitave bëhet nga Inspektorati Shtetëror i Punës, qoftë pas një denoncimi, qoftë përmes kontrolleve të rastësishme. (koha.mk)
