Spekulimet rreth pranisë së supozuar të bakterit të rrezikshëm escherichia coli në ujësjellësin e Shkupit që u përhapën shpejt përmes mesazheve private dhe rrjeteve sociale, në një kohë të shkurtër shkaktuan panik masiv tek qytetarët dhe ekonomia. Edhe pse raporti zyrtar laboratorik nr. 6637 i Sektorit të kontrollit sanitar NP “Ujësjellësi dhe Kanalizimi” – Shkup konfirmoi praninë zero të baktereve të dëmshme, duke mohuar kështu pasigurinë e ujit, çështja e përgjegjësisë ligjore të atyre që krijuan dhe përhapën këtë dezinformatë mbetet e hapur.
Uji i pijshëm paraqet burim kritik ekzistencial me interes kombëtar. Vendosja e qëllimshme e të pavërtetave që shkaktojnë pasiguri të përgjithshme dhe blerja e furnizimeve me ujë i nënshtrohet përgjegjësisë së rreptë ligjore. Policia tashmë ka thirrur disa persona në bisedë informative, ndërsa Prokuroria publike po monitoron situatën nga afër.
Dilemat rreth përgjegjësisë së mundshme penale ose kundërvajtëse nuk janë të rastësishme, veçanërisht duke pasur parasysh informacionet e shpeshta, konferencat për shtyp dhe komentet publike në rrjetet sociale për ujin e pijshëm me cilësi të dobët në disa vende, veçanërisht pas epidemisë në Gostivar dhe pas ndërhyrjeve të mundshme të paligjshme në furnizimin me ujë fekal të qytetit.
Dënime me burg për shkaktim të panikut?
Sipas Kodit penal, kreatorët e lajmeve të rreme që lidhen me sëmundjen dhe ata që me vetëdije i plasojnë ato në opinion mund të mbajnë përgjegjësi penale.
Kështu, në nenin 205 të Kodit penal, paragrafi 5 shkruhet: Kushdo që rrezikon sigurinë e një tjetri duke kërcënuar në mënyrë të rreme për transmetim ose duke përhapur pretendime të rreme për ekzistencën e një sëmundje infektive të pashërueshme, dënohet me gjobë ose burgim deri në gjashtë muaj.
Ky nen është përdorur shpesh gjatë pandemisë së koronavirusit.
Ajo që është e rëndësishme në rastin e fundit me escherichian si dyshim në ujin e Shkupit për zbatimin e këtij neni është të vërtetohet se përhapja e lajmeve të rreme është e qëllimshme krejt me qëllim shkaktimin e pasigurisë dhe për të treguar se sa e rrezikshme mund të jetë Escherichia që sipas të dhënave të fundit, ky bakter po bëhet gjithnjë e më i pashërueshëm dhe rezistent ndaj antibiotikëve.
Mund të merret në konsideratë edhe neni 288 i Kodit penal i cili i referohet shkaktimit të rrezikut të konsiderueshëm për jetën ose trupin e njerëzve me një veprim ose mjet përgjithësisht të rrezikshëm.
Për këtë vepër ekziston gjithashtu një praktikë e Prokurorisë publike kur një akt specifik krijoi një rrezik real për një numër më të madh njerëzish.
Megjithatë, nëse hetimi përcakton se dezinformimi ka origjinën nga punonjës të autoriteteve të qytetit ose ndërmarrjeve publike që përdorën pozicionin e tyre për të përhapur informacion të paverifikuar, mund të merret në konsideratë edhe përgjegjësia penale shtesë sipas nenit 353 për shpërdorim detyre, ku dënimet janë edhe me burgim.
Përgjegjësia kundërvajtëse: Alarm i rremë dhe prishje e rendit publik
Edhe pse përgjegjësia penale është teorikisht e mundur, në realitet do të jetë më pak e mundshme. Prandaj, Ligji për kundërvajtje ofron një mënyrë më të lehtë për të përcaktuar përgjegjësinë.
Përveç ndjekjes penale, Ligji për kundërvajtje kundër rendit dhe qetësisë publike parashikon sanksione për çdo alarm të rremë të publikut që prish ritmin e rregullt të jetës.
Vetë përkufizimi i dhënë në Nenin 2 të këtij Ligji thotë se për kundërvajtje do të përgjigjet secili që me sjelljen ose veprimin e tij, prish qetësinë, punën ose mënyrën e zakonshme të jetesës, nënçmon, poshtëron dhe fyen qytetarët, rrezikon sigurinë e tyre në një vend publik ose krijon pasiguri, pengon lëvizjen e papenguar të qytetarëve në vende publike ose prish ushtrimin e të drejtave dhe detyrimeve të tyre, pengon punën dhe kryerjen e kompetencave të organeve shtetërore dhe institucioneve të tjera që ushtrojnë kompetenca publike, ose kryerjen e aktiviteteve të personave juridikë ose prish në ndonjë mënyrë tjetër rendin dhe qetësinë publike.
Megjithatë, e gjithë situata në kontekstin e kërcënimeve hibride mund të ketë pasoja shumë më serioze ligjore me përgjegjësi më të madhe penale.
