Bashkimi Evropian po përpiqet të gjejë edhe 70 miliardë euro për të mbështetur Ukrainën gjatë vitit 2027, pasi intensifikimi i sulmeve ruse dhe dëmet ndaj ekonomisë ukrainase kanë bërë që planet ekzistuese të financimit të mos jenë më të mjaftueshme.
Kostoja në rritje e huamarrjes, mosmarrëveshjet mes vendeve anëtare dhe përplasjet për përdorimin e aseteve të ngrira ruse po e vështirësojnë gjetjen e një zgjidhjeje për Brukselin.
Në përfundim të një samiti dyditor javën e kaluar, liderët e BE-së dëgjuan drejtpërdrejt nga presidenti ukrainas, Volodymyr Zelensky, për mungesën e madhe të fondeve që i nevojiten vendit të tij, shkruan Euronews, transmeton “Bota sot”.
Lufta do të kushtojë 155 miliardë euro vitin e ardhshëm. Dhe ne kemi nevojë për të paktën 70 miliardë euro shtesë nga ju: për mbrojtjen, armët dhe qëndrueshmërinë tonë. Kjo është një shumë realiste. Ju kërkoj ta gjeni këtë mbështetje. Ajo do të na ndihmojë ta ndalim Rusinë”, deklaroi Zelensky.
Kërkesa e Kievit bëri që liderët evropianë t’i kërkonin Komisionit Evropian të shqyrtonte mënyrat për të mbuluar mungesën e fondeve, e cila rezulton dukshëm më e madhe nga sa kishte parashikuar më parë Brukseli.
Deri më tani, mbështetja e BE-së bazohej në një kredi prej 90 miliardë eurosh, të miratuar nga liderët dhjetorin e kaluar. Kjo shumë ishte planifikuar të mbulonte rreth dy të tretat e nevojave financiare dhe ushtarake të Ukrainës për vitet 2026 dhe 2027, ndërsa pjesa tjetër do të sigurohej nga aleatët e tjerë.
Megjithatë, skema ishte hartuar mbi supozimin se lufta do të përfundonte gjatë vitit 2026. Në vend të kësaj, Moska ka intensifikuar ofensivën, përfshirë sulmet gjatë ditës që synojnë të paralizojnë ekonominë tashmë të brishtë të Ukrainës.
Pas disa raundeve diskutimesh teknike, Komisioni Evropian e ka pranuar vlerësimin dhe ka arritur në përfundimin se fondet duhet të gjenden nëse Ukraina do të vazhdojë përpjekjet e saj luftarake.
Kjo shumë do t’u shtohej 45 miliardë eurove që BE-ja planifikon të japë përmes kredisë ekzistuese, si dhe disa miliardë eurove nga programet e tjera.
Brukseli këmbëngul se financimi duhet të jetë një përpjekje e përbashkët me aleatë të tjerë, përfshirë Mbretërinë e Bashkuar, Norvegjinë, Kanadanë dhe Japoninë.
Huamarrja e përbashkët, alternativa më e mundshme
Një nga opsionet më të mundshme është emetimi i borxhit të ri të përbashkët të BE-së në tregjet financiare, një mekanizëm që Brukseli po e përdor edhe për kredinë ekzistuese prej 90 miliardë eurosh.
BE-ja, e cila gëzon vlerësimin më të lartë të kreditueshmërisë AAA, është shndërruar në një emetuese të kërkuar të obligacioneve që nga pandemia e COVID-19. Ankandet e saj shpesh kanë tërhequr kërkesë më të madhe sesa oferta.
Megjithatë, kushtet financiare janë përkeqësuar ndjeshëm që nga dhjetori, kur u miratua kredia e mëparshme.
Rritja e çmimeve të naftës, shtimi i borxhit publik dhe kërkesa e lartë për investime në inteligjencën artificiale kanë rritur kostot e huamarrjes në mbarë botën.
Vendet evropiane janë goditur veçanërisht rëndë, sidomos ato që tashmë kanë borxhe të larta. Belgjika po merr hua me norma të krahasueshme me Greqinë, ndërsa Franca po paguan interesa më të larta se Italia.
Rendimenti i obligacioneve 10-vjeçare të BE-së është rritur nga 2.8 për qind në janar në 3.44 për qind në shtator. Kjo e bën marrjen e borxhit të ri më të kushtueshme dhe politikisht më të ndjeshme për vendet anëtare.
Një zëdhënës i Komisionit Evropian tha se BE-ja vazhdon të jetë një emetuese konkurruese në tregjet financiare, pavarësisht rritjes së kostove.
Hungaria, Sllovakia dhe Republika Çeke janë tashmë të përjashtuara nga kredia prej 90 miliardë eurosh. Kryeministri sllovak, Robert Fico, deklaroi pas samitit të fundit se kishte rënë dakord me homologun e tij hungarez, Péter Magyar, për të ruajtur këtë qëndrim.
“Nëse vendet e tjera duan t’i japin një kredi Ukrainës, mund ta bëjnë këtë, por të paktën dy vende po tregojnë se nuk do të marrin pjesë në këtë mekanizëm financiar”, tha Fico, duke shtuar se solidariteti mund të shprehet edhe në mënyra të tjera.
Bullgaria është një tjetër vend që mund të mos marrë pjesë, pasi kryeministri i saj i ri, Rumen Radev, ka kritikuar vazhdimisht ndihmën ushtarake të BE-së për Ukrainën.
Asetet e ngrira ruse, një mundësi që vazhdon të përçajë Evropën
Një alternativë tjetër është përdorimi i aseteve të ngrira të Bankës Qendrore të Rusisë, me vlerë rreth 210 miliardë euro në territorin e BE-së.
Suedia, Holanda, Spanja dhe Polonia e rikthyen këtë propozim në diskutimet evropiane në gusht, ndërsa më pas mbështetje shprehën edhe vendet nordike, shtetet baltike, Gjermania dhe Irlanda.
Këto vende kanë kërkuar që asetet ruse të përdoren për të financuar Ukrainën përmes një kredie pa interes, duke argumentuar se kjo do të siguronte një ndarje më të drejtë të barrës financiare mes aleatëve.
Megjithatë, propozimi u përball me kundërshtimin e fortë të Belgjikës, në territorin e së cilës ndodhen rreth 185 miliardë euro nga këto asete, të depozituara në institucionin financiar Euroclear në Bruksel.
Kryeministri belg, Bart De Wever, ka paralajmëruar se përdorimi i tyre do të përbënte konfiskim dhe mund të sillte pasoja katastrofike për vendin e tij.
Ai ka kërkuar që rreziqet të ndahen mes të gjitha shteteve anëtare dhe që Belgjika të marrë garanci të pakufizuara për çdo detyrim të mundshëm ligjor ose financiar.
Liderët evropianë nuk pranuan të merrnin përsipër rreziqe të tilla dhe, në momentin e fundit, vendosën të mbështeteshin te huamarrja e përbashkët për të krijuar kredinë prej 90 miliardë eurosh.
Pavarësisht dështimit të mëparshëm, mbështetësit e përdorimit të aseteve ruse nuk e kanë braktisur idenë.
Zelensky ka paralajmëruar se, nëse Evropa nuk i përdor këto fonde, Rusia do të përpiqet t’i rikthejë ato.
“Prioriteti kryesor është që Rusia të mos ketë mundësi të ndikojë më vonë në diskutimet për këto asete, sepse e dimë shumë mirë se dëshiron t’i rikthejë ato”, deklaroi presidenti ukrainas.
Sipas raportimeve, Shtetet e Bashkuara kanë propozuar mundësinë e lirimit të pjesshëm të aseteve si nxitje për Rusinë që të angazhohet në negociatat e paqes. Megjithatë, vendet evropiane e kanë kundërshtuar këtë ide.
De Wever vazhdon të jetë kundër përdorimit të fondeve ruse. Gjatë samitit të fundit, ai u ka përsëritur liderëve të tjerë se qëndrimi i Belgjikës nuk ka ndryshuar.
Kryeministri belg kërkon që asetet të mbeten të ngrira deri në përfundimin e luftës, për të parandaluar ndërhyrjet e jashtme nga Moska apo Uashingtoni.
Sipas diplomatëve dhe zyrtarëve, mundësia që propozimi të miratohet në një afat të shkurtër është e vogël. Kundërshtimet e Belgjikës mbeten të forta, ndërsa Franca dhe Italia, mbështetja e të cilave do të ishte vendimtare, vazhdojnë të tregohen të rezervuara.
Edhe propozimi për transferimin e aseteve nga Euroclear te një institucion i posaçëm nën pronësinë e BE-së, si një mënyrë për të kapërcyer ngërçin ligjor, nuk e ka bindur Brukselin.
Ambasadorja e BE-së në Ukrainë, Katarína Mathernová, tha se çështja do të rikthehet në diskutimet e ardhshme, por nuk pritet të zgjidhet në një afat të shkurtër.
Për momentin, Bashkimi Evropian përballet me një sfidë të dyfishtë: të sigurojë dhjetëra miliarda euro për Ukrainën dhe të gjejë një mënyrë për ta bërë këtë pa thelluar ndarjet mes shteteve anëtare, në një kohë kur kostot financiare po rriten dhe mbështetja për Kievin po bëhet gjithnjë e më e vështirë për t’u financuar.
