Evropa mund të marrë një lehtësim të përkohshëm nga ulja e çmimit të naftës, por në tregun energjetik po hapet një tjetër front, potencialisht më serioz. Gazi natyror po shndërrohet sërish në një nga rreziqet më të mëdha për ekonominë evropiane, jo vetëm për shkak të faturave të energjisë, por edhe për shkak të mundësisë që ai të mbajë inflacionin në nivele të larta, të detyrojë bankat qendrore të rrisin sërish normat e interesit dhe të shtrenjtojë më tej huamarrjen e shteteve.
Kjo është pamja e pazakontë e tregjeve evropiane në fund të gushtit. Çmimi i naftës bruto po bie për shkak të shpresave se bisedimet mes Iranit dhe Omanit mund të çojnë në lehtësimin e qarkullimit përmes Ngushticës së Hormuzit. Nafta Brent të mërkurën zbriti në rreth 86 dollarë për fuçi, pasi kishte rënë më shumë se 2 për qind. Te gazi natyror, megjithatë, lehtësimi është shumë më i vogël.
Gazi evropian referencë TTF këtë javë tregtohej mbi 66 euro për megavat-orë, ndërsa në një moment e kaloi edhe nivelin prej 68 eurosh. Kjo është shumë larg niveleve ekstreme të krizës energjetike të vitit 2022, por mjafton për të rikthyer dilemën e vjetër evropiane: çfarë ndodh nëse kontinenti hyn në dimër me gaz të shtrenjtë dhe rezerva të pamjaftueshme?
Pikërisht rezervat janë tani pika e dobët.
Depozitat e gazit në Bashkimin Evropian janë të mbushura vetëm rreth 62–63 për qind, dukshëm nën nivelin e zakonshëm për këtë periudhë të vitit. Më 20 gusht, Komisioni Evropian njoftoi se rezervat ishin rreth 62 për qind, krahasuar me 74 për qind një vit më parë.
Gjermania, ekonomia më e madhe evropiane dhe një nga konsumatorët më të mëdhenj të gazit, ndodhet në një pozitë edhe më të pafavorshme. Depozitat e saj javën e kaluar ishin mezi mbi 50 për qind të mbushura, ndërsa në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar ishin rreth 76 për qind.
Komisioni Evropian për momentin qetëson se nuk ka rrezik të menjëhershëm për furnizimin. Por niveli i ulët i rezervave e bën Evropën shumë më të ndjeshme ndaj çdo problemi të ri në furnizim apo ndaj një fillimi të ftohtë të dimrit.
Depozitat e gazit kanë një rol të rëndësishëm – zakonisht sigurojnë rreth 30 për qind të konsumit dimëror të gazit në BE.
Problemi nuk është vetëm sa gaz ka Evropa, por edhe nga do të vijë sasia e ardhshme.
Pas humbjes së pjesës më të madhe të gazit rus, Evropa gjatë viteve të fundit është mbështetur ndjeshëm më shumë te gazi natyror i lëngshëm – LNG.
Kjo e ka bërë më pak të varur nga Moska, por në të njëjtën kohë e ka ekspozuar ndaj konkurrencës globale për anijet transportuese dhe ndaj rreziqeve gjeopolitike të rrugëve detare.
Dhe pikërisht këtu ndodhet sot dobësia më e madhe.
Katari, para luftës, siguronte pothuajse një të pestën e LNG-së globale. Sipas të dhënave më të fundit të Reuters, gjatë gjashtë muajve të konfliktit, eksportet e gazit natyror të lëngshëm nga Katari janë ulur me plot 96 për qind.
Gjatë kësaj periudhe, nga vendi janë nisur vetëm 18 ngarkesa LNG, krahasuar me 509 në të njëjtën periudhë të një viti më parë.
Kjo është diferenca kryesore mes naftës dhe gazit.
Tregu i naftës ka më shumë prodhues, rezerva më të mëdha strategjike dhe më shumë mundësi për ridrejtimin e furnizimeve. Ndërsa për LNG-në e Katarit, Ngushtica e Hormuzit praktikisht nuk ka një rrugë alternative reale eksporti.
Prandaj, edhe një ulje e mundshme e çmimit të naftës nuk do të thotë automatikisht se gazi i lirë do të rikthehet shpejt në Evropë.
Mungesën po e kompensojnë pjesërisht Shtetet e Bashkuara.
Eksportet amerikane të LNG-së në shtatë muajt e parë të vitit 2026 kanë arritur rekord dhe janë rreth 23 për qind më të larta se në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.
Por Evropa dhe Azia konkurrojnë për të njëjtat ngarkesa, ndërsa çmimet e larta tashmë tregojnë se sa i tendosur është tregu global.
Gazi nuk përfundon vetëm në radiatorët e familjeve. Ai është një burim i rëndësishëm energjie për industrinë dhe prodhimin e energjisë elektrike, ndërsa kostot më të larta të energjisë gradualisht reflektohen në çmimet e prodhimit dhe shitjes.
Banka Qendrore Evropiane (BQE) tashmë ka paralajmëruar se efekti i plotë i goditjes aktuale energjetike ende nuk është reflektuar në çmime.
Në qershor, inflacioni në eurozonë ishte 2,8 për qind, ndërsa inflacioni i energjisë ishte 8,5 për qind.
Sipas projeksioneve të qershorit të BQE-së, inflacioni i përgjithshëm mund të arrijë në 3,4 për qind në tremujorin e tretë dhe të katërt të këtij viti dhe të mbetet mbi 3 për qind deri në fillim të vitit 2027.
Edhe rendimentet e obligacioneve afatgjata gjermane janë rritur ndjeshëm gjatë periudhës së fundit.
Më 24 gusht, rendimenti i obligacionit gjerman 30-vjeçar arriti rreth 3,79 për qind, niveli më i lartë që nga viti 2011.
Kjo nuk është vetëm rezultat i çmimit të gazit: investitorët po ndjekin gjithashtu rritjen e borxhit publik, deficitet fiskale dhe pasigurinë globale.
Por frika se goditja energjetike mund të nxisë sërish inflacionin është një pjesë e rëndësishme e presionit mbi borxhin evropian.
Dhe këtu Evropa hyn në një cikël të vështirë.
Gazi më i shtrenjtë nënkupton rrezik më të madh për inflacionin.
Inflacioni më i lartë nënkupton më pak hapësirë për uljen e normave të interesit – ose nevojën që ato të rriten më tej.
Ndërsa normat më të larta të interesit nënkuptojnë huamarrje më të shtrenjtë për shtetet, kompanitë dhe qytetarët.
Në të njëjtën kohë, çmimi i lartë i gazit krijon edhe një tjetër paradoks.
Kompanitë nuk kanë shumë motiv ekonomik që sot të blejnë gaz të shtrenjtë dhe ta ruajnë atë për dimër, veçanërisht nëse nuk presin çmime dimërore dukshëm më të larta.
Pikërisht kjo logjikë e tregut ka kontribuar që Evropa të mbetet prapa në mbushjen e rezervave.
Prandaj, testi i vërtetë nuk do të jetë vetëm sa do të kushtojë gazi këtë javë.
Shumë më e rëndësishme do të jetë se me çfarë niveli rezervash do të hyjë Evropa në sezonin e ngrohjes, çfarë do të ndodhë me furnizimet e LNG-së nga Lindja e Mesme dhe nëse SHBA-ja do të jetë në gjendje të kompensojë mjaftueshëm mungesën.
Nëse Ngushtica e Hormuzit hapet plotësisht dhe LNG-ja e Katarit fillon të arrijë normalisht në tregun botëror, presioni mund të dobësohet shpejt.
Por nëse kriza vazhdon dhe Evropa detyrohet të blejë në mënyrë agresive gaz në momentin e fundit për të mbushur rezervat, çmimet mund të rriten sërish.
Në atë rast, fatura e dimrit nuk do të matet vetëm në euro për megavat-orë.
Ajo do të matet edhe përmes inflacionit, normave të interesit, rendimenteve të obligacioneve shtetërore dhe kostos me të cilën e gjithë ekonomia evropiane do të detyrohet të marrë borxh.
