Avioni i kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu kaloi në hapësirën ajrore të Greqisë, Italisë dhe Francës gjatë rrugës së tij drejt SHBA-së, pavarësisht një urdhërarresti të Gjykatës Ndërkombëtare Penale (GJNP), duke ngritur pikëpyetje mbi detyrimet e tri vendeve palë të Statutit të Romës ndaj gjykatës.
“Dhënia e lejes për kalim tranzit për Netanyahun me arsyetimin e ‘domosdoshmërisë diplomatike’ nuk i përjashton këto vende nga detyrimet e tyre sipas Statutit të Romës”, thotë Abdurrahman Erol, ekspert i së drejtës ndërkombëtare në Universitetin Medeniyet të Stambollit.
Ai tha se vendimet paraprake të GJNP-së lidhur me Hungarinë, Mongolinë dhe Italinë e bëjnë të qartë se as domosdoshmëria diplomatike dhe as imuniteti i kreut të shtetit nuk justifikojnë moszbatimin e urdhërarresteve të gjykatës.
GJNP-ja lëshoi urdhërarreste për Netanyahun dhe ish-ministrin izraelit të Mbrojtjes, Yoav Gallant, më 21 nëntor 2024, për krime të dyshuara lufte dhe krime kundër njerëzimit në Rripin e Gazës.
Që atëherë, avioni i Netanyahut ka kaluar vazhdimisht përmes hapësirës ajrore të vendeve palë të Statutit të Romës gjatë vizitave të tij në SHBA.
Shtetet kanë autoritet mbi avionët e huaj në hapësirën e tyre ajrore
Erol tha se nenet 86, 88 dhe 89 të Statutit të Romës u kërkojnë shteteve palë të bashkëpunojnë plotësisht me GJNP-në, përfshirë zbatimin e kërkesave për arrestim dhe dorëzim, duke e bërë respektimin e urdhërarresteve të GJNP-së një detyrim ligjor të detyrueshëm dhe jo çështje zgjedhjeje.
Ai kujtoi se GJNP-ja më parë ka gjetur te Hungaria, Mongolia dhe Italia shkelje të detyrimeve të tyre për moszbatimin e urdhërarresteve dhe, në disa raste, i ka referuar ato te Asambleja e Shteteve Palë (ASP).
Sipas Erolit, argumenti se avioni i Netanyahut vetëm ka kaluar në hapësirën ajrore të Greqisë, Italisë dhe Francës pa u ulur në këto vende nuk i heq përgjegjësitë e mundshme ligjore të tyre.
Ai tha se shtetet ushtrojnë sovranitet mbi hapësirën e tyre ajrore dhe se avionët shtetërorë të huaj kanë nevojë për autorizim për të hyrë ose për të fluturuar mbi të.
“Proceset e referimit me të cilat u përballën Hungaria, Mongolia dhe Italia për moszbatimin e urdhërarresteve të GJNP-së janë një kujtesë se Greqia, Italia dhe Franca mund të përballen me procedura të ngjashme mbi të njëjtat baza ligjore”, shtoi ai.
