Sa gjatë do të jetojë një njeri nuk varet vetëm nga gjenetika. Cilësia e kujdesit shëndetësor, stabiliteti ekonomik, ushqimi, zakonet e jetesës, ndotja e ajrit dhe aksesi në mjekësinë parandaluese janë vetëm disa nga faktorët që ndikojnë në pritshmërinë e jetës.
Të dhënat tregojnë se edhe pse Evropa është ndër kontinentet me jetëgjatësi më të lartë, dallimet midis vendeve evropiane mbeten të konsiderueshme. Sipas të dhënave statistikore të Eurostat, pritshmëria mesatare e jetës në Bashkimin Evropian është **81,4 vjet**, duke vazhduar trendin e rritjes pas uljes gjatë pandemisë së COVID-19. Krahasuar me vitin 2022, jetëgjatësia është rritur me disa muaj, ndërsa në krahasim me një dekadë më parë, evropianët sot jetojnë dukshëm më gjatë.
Në krye të listës është Spanja, ku të sapolindurit kanë një pritshmëri jetëgjatësie prej 84 vjetësh. Vendi prej vitesh është ndër liderët botërorë në këtë kategori, gjë që ekspertët e lidhin me dietën mesdhetare, stilin aktiv të jetës dhe sistemin e mirorganizuar të shëndetësisë publike.
Menjëherë pas Spanjës vjen Italia me 83,5 vjet, ndërsa Malta, Luksemburgu, Suedia dhe Norvegjia ndajnë rezultate pothuajse identike prej 83,4 vjetësh. Në dhjetëshen e parë janë edhe Franca (83,0 vjet), Irlanda (82,9), Islanda (82,8) dhe Belgjika (82,7 vjet).
Nga ana tjetër, vlerat më të ulëta janë regjistruar në disa vende të Evropës Lindore. Letonia ka pritshmërinë më të ulët të jetës prej 75,6 vjetësh, pasuar nga Bullgaria me 75,8 vjet dhe Rumania me 76,4 vjet. Kjo do të thotë se diferenca midis vendit me jetëgjatësi më të lartë dhe atij me më të ulët në Evropë arrin gati nëntë vjet.
Pse disa evropianë jetojnë më gjatë?
Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë dhe shumë studimeve evropiane, jetëgjatësia nuk varet vetëm nga karakteristikat trashëguese, por është rezultat i një kombinimi të disa faktorëve. Rol të rëndësishëm luan sistemi shëndetësor i cilësisë së lartë dhe i aksesueshëm, që mundëson diagnozë dhe trajtim në kohë, si dhe kontrollët e rregullta parandaluese që ndihmojnë në zbulimin e hershëm të sëmundjeve. Njëkohësisht, ushqimi i shëndetshëm dhe i larmishëm, i pasur me fruta, perime dhe vaj ulliri, aktiviteti i rregullt fizik dhe niveli më i ulët i ndotjes janë ndër kushtet kryesore për një jetë më të gjatë dhe më të shëndetshme. Në pritshmërinë e jetës ndikojnë gjithashtu kushtet më të mira të punës, standardi më i lartë i jetesës, si dhe lidhjet e forta sociale dhe shëndeti i mirë mendor, të cilët gjithnjë e më shumë njihen si faktorë të rëndësishëm për plakjen me cilësi.
Vëmendje të veçantë tërheqin të ashtuquajturat “zona blu” – rajone në botë ku jeton një numër i madh njerëzish që arrijnë moshën njëqindvjeçare. Edhe pse asnjë shtet evropian nuk i përket plotësisht kësaj kategorie, parimet që praktikojnë banorët e tyre – ushqim i moderuar, lëvizje e përditshme, lidhje të forta familjare dhe më pak stres – njihen edhe në vendet me jetëgjatësi më të lartë në Evropë.
Gratë vazhdojnë të jetojnë më gjatë se burrat
Në të gjitha vendet evropiane gratë kanë pritshmëri më të lartë jetëgjatësie se burrat. Mesatarisht, diferenca është rreth pesë vjet, megjithëse në disa shtete është edhe më e madhe. Shkaqet janë komplekse dhe përfshijnë faktorë biologjikë, por edhe zakone të ndryshme të jetesës, frekuencën e pirjes së duhanit, konsumit të alkoolit, sjelljet me rrezik dhe përdorimin në kohë të shërbimeve shëndetësore.
Evropa po plaket
Përveçse jetojnë më gjatë, evropianët kanë edhe gjithnjë e më pak fëmijë. Kjo çon në plakje të shpejtë të popullsisë, që paraqet një nga sfidat më të mëdha për sistemet shëndetësore dhe pensionale evropiane. Sipas parashikimeve demografike evropiane, deri në mes të shekullit personat mbi 65 vjeç do të përbëjnë gati një të tretën e popullsisë në shumë shtete. Pikërisht për këtë, ekspertët paralajmërojnë se rritja e jetëgjatësisë vetë nuk është e mjaftueshme. Po aq e rëndësishme është që këto vite shtesë të jenë të mbushura me shëndet të mirë, aktivitet dhe jetë me cilësi.
Të dhënat e sotme tregojnë se Evropa vazhdon të jetojë më gjatë, por edhe se kushtet në të cilat njerëzit lindin, punojnë dhe plaken ende kanë ndikim të madh në atë se sa vite do të jetojnë. Diferenca prej gati nëntë vjetësh midis vendeve evropiane është një kujtesë se jetëgjatësia nuk është vetëm çështje e mjekësisë, por edhe e politikave shoqërore, mjedisit dhe stilit të jetës.
Ky përkthim është i plotë, i natyrshëm dhe i përshtatshëm për publikim si lajm në shqip. Nëse do ta redaktoj, të shtoj imazhe, ose të ndryshoj titullin, më thuaj!
