Me një tubim para Qeverisë dhe nën sloganin “Koha e Maqedonisë po vjen! Po ndërtojmë themelet e ndryshimit”, kryeministri Hristijan Mickoski, në qershor, shënoi vitin e parë të mandatit të koalicionit të udhëhequr nga VMRO-DPMNE. Nuk munguan lëvdatat e shprehura në numra – për kilometrat e rrugëve të ndërtuara, për rritjen e pagave dhe pensioneve, për fondet e ndara për bizneset, komunat, mjedisin. Megjithatë, fushata që më pas u zhvendos në rrjetet sociale dhe tabelat reklamuese në të gjithë Shkupin nën të njëjtin slogan, këtë herë e financuar nga partia, mbeti pa disa shifra kyçe – sa kushtoi? BIRN, përmes një kërkese për qasje të lirë në informacionin publik, pyeti VMRO-DPMNE se cili ishte buxheti total për fushatën dhe sa prej tij u përdor për publikimin e saj. Për më shumë se dy muaj, VMRO-DPMNE nuk i është përgjigjur kërkesave të BIRN për qasje në këtë informacion, edhe pse ky është detyrimi i tyre ligjor, transmeton Portalb.mk.
U prezantua në vitin 2019, me miratimin e Ligjit të ri për Qasje të Lirë në Informacionin Publik, kur për herë të parë partitë politike u përfshinë midis subjekteve që duhet t’u përgjigjen pyetjeve që lidhen me financat e tyre.
Qëllimi i këtij ndryshimi ishte të sigurohej transparencë më e madhe në shpenzimin e parave të partive, pasi shumë para ndahen nga buxheti për partitë politike. Çdo vit, 0.15 përqind e buxhetit të shtetit ndahen për këtë artikull, që do të thotë se vetëm për këtë vit, rreth 7 milionë euro do të shpenzohen për punën e partive.
Këto janë paratë kyçe për punën e partive. Për shembull, në VMRO-DPMNE, në vitin 2022 dhe 2023, rreth 90 përqind e të ardhurave erdhën direkt nga buxheti i shtetit, me partinë që u pagua pothuajse 1.2 milionë dhe 1.6 milionë euro për këto dy vite. Megjithatë, vitin e kaluar ajo mblodhi 1.7 milionë euro para publike, por pati edhe shumë donacione sepse ishte një vit zgjedhor kur partia u kthye në pushtet, ndër të tjera me premtimin se transparenca ishte ndër prioritetet e saj.
Megjithatë, ata vendosën të heshtin për buxhetin e fushatës së tyre të fundit, kushtuar punës së bërë në vitin e parë të marrjes së pushtetit.
Së pari, ata heshtën për kërkesën për qasje në informacionin publik, dhe pasi BIRN u ankua në Agjencinë përkatëse, ata injoruan urdhrin e tyre për të dhënë përgjigjen e kërkuar.
Pastaj komunikimi nga emaili kaloi në telefon.
Partia pretendoi se nuk e kishin marrë emailin me kërkesën e dërguar.
“Dërgojeni përsëri, ne ndryshuam zyrtarët për qasje në informacionin publik,” u justifikuan ata, megjithëse kërkesa iu dërgua si zyrtarëve për qasje të lirë ashtu edhe adresës zyrtare të emailit të partisë.
Zyrtarët e rinj nuk ishin më të shpejtë, kështu që komunikimi vazhdoi me justifikime të reja. Gjëja e fundit ishte se ishin shumë të zënë për shkak të zgjedhjeve të ardhshme, dhe më në fund morën një mesazh SMS me njoftimin “do të japim informacionin e nevojshëm duke filluar nga e hëna”.
E hëna kaloi, e njëmbëdhjeta me radhë që nga e para, dhe e katërta pas kërkesës së ridërguar, por përgjigja nuk erdhi.
Kjo sjellje nuk është e re për partinë që tani është në pushtet. Edhe kur ata ishin në opozitë, në vitin 2020, kërkesave të BIRN për qasje në informacion mbi shpenzimet e fushatës së partisë u përgjigjën në një mënyrë të ngjashme.
Edhe atëherë, komunikimi ishte i vështirë, dhe ishte edhe më e vështirë të përcaktohej nëse zyrtari i informacionit të partisë e kishte marrë kërkesën, të cilën e dërguan si me postë ashtu edhe me email. Afati i fundit për përgjigje u humb, u kërkuan sqarime shtesë, dhe në fund, ata udhëzuan të kërkonin informacionin në faqen e tyre të internetit, ku nuk ishte i disponueshëm.
“Për hir të së vërtetës, partitë e tjera nga të cilat kërkuam të dhëna mbi shpenzimet e tyre të fushatës mediatike në vitin 2020 gjithashtu kishin një problem me transparencën. Pas këmbënguljes sonë të gjatë, vetëm LSDM, partia që ishte në pushtet në atë kohë, u përgjigj pjesërisht. Ata dhanë vetëm informacion mbi shumën totale për reklamat mediatike, por edhe pse i kërkuam, nuk morëm kontratat dhe faturat që do të konfirmonin përgjigjen e tyre. Veprime të tilla nga partitë, së bashku me shembullin e fundit të fshehjes së buxhetit për fushatën e fundit partiake “Po vjen koha për Maqedoninë!”, kanë treguar se detyrimi për transparencë zakonisht reduktohet në një formalitet bosh në vend të llogaridhënies së vërtetë”, thonë nga BIRN.
“Çdo institucion do të respektojë Ligjin për Qasje të Lirë në Informacione Publike” – thuhej në Platformën #1198 të VMRO-DPMNE-së, dokumentin me të cilin ata i siguruan qytetarët para zgjedhjeve se ishin partia e duhur që duhet të fitonte pushtetin.
Dhe ekziston një problem me transparencën dhe llogaridhënien jashtë llogarive partiake, pra në institucionet që drejtohen kryesisht nga VMRO-DPMNE dhe koalicioni qeverisës.
Raporti i fundit nga Qendra për Komunikime Qytetare për vitin 2025, i cili analizon të ashtuquajturën transparencë aktive të ministrive dhe Qeverisë, pra sa publikojnë ato vetë informacione publike, është ulur krahasuar me vitin e kaluar.
Rënie edhe më e madhe është vërejtur në dhënien e përgjigjeve ndaj kërkesave për qasje të lirë në informacionin publik, veçanërisht midis ministrive që tani përgjigjen në dyfishin e kohës së vitit të kaluar, në 23 në vend të 14 ditëve dhe tashmë po dështojnë hapur në respektimin e afatit ligjor për dhënien e përgjigjeve prej 20 ditësh.
Megjithatë, nëse kthehemi te përvoja e BIRN me kërkimin e të dhënave nga partitë – “arritëm në përfundimin se afati nuk respektohet dhe përgjigjet mund të mos vijnë fare. Megjithatë, interesi i politikanëve ekziston, veçanërisht kur bëhet fjalë për paratë e partive konkurruese”.
Kjo mund të shihet në deklaratat e kreut të VMRO-DPMNE dhe kryeministrit aktual, Hristijan Mickoski. Në një intervistë të kohëve të fundit me televizionin Sitel, ai hodhi dyshime se si një parti tjetër, Levica, shpenzon paratë e partisë, të cilat, siç kujtoi vetë, merren kryesisht nga shteti.
Megjithatë, për partinë e tij, ai këmbënguli se është transparente.
“Ja ejani, shikoni në parti”, tha ai.
Kujtojmë se zgjedhjet lokale në Maqedoni do të kushtojnë rreth 10 milionë euro, dy të tretat nga këto para, janë para të destinuara për median dhe reklamat politike të paguara. Kjo sipas llogaritjeve të Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve (KSHZ). Zgjedhjet lokale do të mbahen më 19 tetor (raundi i dytë më 2 nëntor). Kryetarët e komunave dhe këshilltarët do të zgjidhen në 80 komuna dhe Qytetin e Shkupit.
