Komisioni Evropian miratoi të mërkurën e 30 tetorit Paketën e tij vjetore të Zgjerimit, duke ofruar një vlerësim të detajuar të gjendjes dhe progresit të bërë nga 10 shtete në rrugët e tyre përkatëse drejt anëtarësimit në BE.
Kur bëhet fjalë për Shqipërinë, Komisioni mirëpret hapjen e negociatave për grupin themelor në konferencën e dytë ndërqeveritare të mbajtur më 15 tetor.
“Është thelbësore që autoritetet të intensifikojnë më tej ritmin e reformave të orientuara nga BE-ja, veçanërisht në sundimin e ligjit, duke konsoliduar historikun e zbatimit të ligjit, në luftimin efektiv të korrupsionit dhe krimit të organizuar dhe promovimin e të drejtave themelore, duke përfshirë lirinë e medias, të drejtat e pronës dhe pakicat”, thekson fillimisht Brukseli zyrtar.
Demokracia
Për Komisionin Evropian ka pasur përparim të kufizuar nga ana e autoriteteve shqiptare në adresimin e rekomandimeve të jashtëzakonshme nga Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE)/Zyra për Institucionet Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut (ODIHR) dhe Venecia.
Në vëmendjen e raportit sillet edhe veprimtaria e parlamentit, e cila u ndikua nga përplasjet e vazhdueshme midis mazhorancës qeverisëse dhe një pjese të opozitës nga tetori 2023 deri në mars 2024.
“Këto reflektuan mungesën e dialogut politik konstruktiv dhe gjithëpërfshirës dhe rezultuan në përçarje nga deputetët e opozitës për shkak të kufizimeve të pretenduara të të drejtave të tyre. Pavarësisht kthimit të mirëpritur në funksionimin normal të Parlamentit në mars 2024, polarizimi politik mbetet i lartë”, shton KE-ja.
Qeveria vazhdoi të miratonte politika dhe ligje duke ngritur shqetësime në lidhje me respektimin e standardeve të BE-së, vëren më tej raporti duke nënvizuar se mbetet shqetësuese ndarja e përgjegjësive ndërmjet pushtetit vendor dhe atij qendror.
Roli i shoqërisë civile, përfshirë në procesin e negociatave për anëtarësim në BE, duhet të forcohet më tej, shqyrton Komisioni Evropian.
Reforma e administratës publike
Vendi ynë bëri përparim të kufizuar në zbatimin e rekomandimeve të vitit të kaluar, duke se ato janë zbatuar pjesërisht dhe mbeten kryesisht të vlefshme, kujton raporti.
Në vitin e ardhshëm, Shqipëria duhet të miratojë dhe të fillojë zbatimin e strategjive të reja të administratës publike dhe antikorrupsionit, si dhe të rishikojë efektivitetin e strukturave aktuale të monitorimit, thekson KE-ja.
Ndër të tjera, Brukseli kërkon nga autoritetet që të kufizojnë ndjeshëm përdorimin e akteve normative për rishikime buxhetore dhe të ndjekin kthimin në proceset e rregullta të rishikimit të buxhetit.
Gjyqësori dhe të drejtat themelore
Shqipëria vazhdoi zbatimin e reformës në drejtësi dhe procesin e vetingut, gjë që çoi në përmirësime të ndjeshme në funksionimin e gjyqësorit që duhen ruajtur, këmbëngul më tej KE-ja.
Komisioni thotë se mbeten shqetësuese “përpjekjet për ndërhyrje politike dhe presion” mbi sistemin gjyqësor dhe mangësitë në emërimet e bazuara në merita të anëtarëve jomagjistratë të Këshillit të Lartë Gjyqësor (KLGJ) dhe Këshillit të Lartë të Prokurorisë (KLP) dhe integritetin e tyre.
Në vitin e ardhshëm, Shqipëria duhet në veçanti të forcojë më tej llogaridhënien duke përshpejtuar procedurat e verifikimit në apel, përshpejtimin e vlerësimeve të magjistratëve dhe zbatimin e rregulloreve të konfliktit të interesit nga KLGJ-ja dhe KLP-ja.
Lufta kundër korrupsionit
Struktura e Specializuar për Antikorrupsionin dhe Krimin e Organizuar (SPAK) ka vazhduar të japë rezultate të mira duke avancuar më tej në ndjekjen dhe hetimin e çështjeve komplekse antikorrupsion, përfshirë ato të politikanëve dhe zyrtarëve të nivelit të lartë, si dhe çështjet që kanë të bëjnë me mbrojtjen e interesat financiare të BE-së, sjell në vëmendje raporti.
Sipas KE-së, kapaciteti i SPAK-ut në hetimet financiare është rritur dhe përdorimi sistematik i hetimeve financiare dhe konfiskimeve të pasurive është përmirësuar.
Në përgjithësi, korrupsioni mbetet një shqetësim serioz dhe përpjekjet parandaluese kanë pasur një ndikim të kufizuar, thekson Brukseli zyrtar.
Miratimi i një ligji të gjerë për amnisti penale bëri që 40 persona të dënohen nga gjykatat e SPAK-ut dhe të falen plotësisht dhe 65 të tjerëve të ulet dënimi, gjë që ngre shqetësime, vë në dukje Komisioni.
Në vitin e ardhshëm, Shqipëria duhet të forcojë hetimin, ndjekjen penale, gjykimin dhe dënimin përfundimtar të rasteve të korrupsionit, “veçanërisht në nivel të lartë, duke përfshirë konfiskimin përfundimtar të aseteve kriminale” që rrjedhin nga veprat penale të lidhura me korrupsionin, dhe të rrisë referimet proaktive të institucionet përkatëse shtetërore dhe agjencitë ligjzbatuese ndaj SPAK-ut.
Liria e shprehjes
Pavarësia dhe pluralizmi i medias vazhduan të ndikohen nga përqendrimi i lartë i tregut, mbivendosja e interesave të biznesit dhe politikës, mungesa e transparencës së burimeve të financimit, përqendrimi i lartë i pronësisë së medias, kërcënimet dhe kushtet e pasigurta të punës për gazetarët.
Këto ishin disa nga vërejtjet kryesore të KE-së, duke shtuar se rekomandimet nga viti i kaluar nuk janë zbatuar dhe mbeten të vlefshme.
Në vitin e ardhshëm, Shqipëria duhet të miratojë ndryshime të kuadrit ligjor për rritjen e transparencës së pronësisë së medias, dekriminalizimin e plotë të shpifjes dhe përafrimin e aspekteve civile të shpifjes me standardet evropiane, bazuar në një strukturim dhe dialog gjithëpërfshirës me aktorët e medias.
Mes të tjerash, kërkohet edhe të përmirësohen kushtet e punës së gazetarëve shqiptarë, veçanërisht duke forcuar mbrojtjen e punësimit dhe të drejtave sociale të tyre dhe duke siguruar zbatimin e vazhdueshëm të kodit të punës.
Drejtësia, liria dhe siguria
Shqipëria është mesatarisht e përgatitur në përafrimin me acquis të BE-së në fushën e drejtësisë, lirisë dhe sigurisë, sqaron raporti i KE-së.
Njëfarë progresi është bërë në luftën kundër krimit të organizuar duke rritur kapacitetet e Strukturave të Specializuara Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK), duke përmirësuar përdorimin e hetimeve financiare dhe duke ndryshuar legjislacionin për substancat psikoaktive, thekson Brukseli zyrtar.
Sipas tyre, nevojiten veprime të mëtejshme për të forcuar kapacitetet e zbatimit të ligjit dhe për të përmirësuar efikasitetin e hetimeve.
Rekomandimet e Komisionit nga viti i kaluar janë zbatuar pjesërisht dhe mbeten kryesisht të vlefshme.
Në vitin e ardhshëm, Shqipëria duhet të vazhdojë zhvillimin e përdorimit sistematik të hetimeve financiare paralele kur merret me krimin e rëndë dhe të organizuar, trafikimin e paligjshëm, terrorizmin dhe pastrimin e parave.
Ndër të tjera, autoritetet duhet të miratojnë kuadrin ligjor për ngritjen e një observatori kombëtar të drogës dhe një sistemi kombëtar të paralajmërimit të hershëm për zbulimin e substancave të reja psikoaktive.
Lufta kundër krimit të organizuar
Vendi ynë ka bërë njëfarë progresi në përmbushjen e rekomandimeve të vitit të kaluar duke rritur kapacitetin e SPAK-ut në hetimet financiare (me akses të përmirësuar në bazat e të dhënave), duke forcuar luftën kundër pastrimit të parave dhe sekuestrimin e aseteve të lidhura me krimin e organizuar, shkruhet në raport.
Shqipëria duhet të vazhdojë të punojë për të siguruar pavarësinë e agjencive të saj ligjzbatuese, vijon më tej Komisioni Evropian.
Rekomandimet nga viti i kaluar janë zbatuar pjesërisht dhe mbeten kryesisht të vlefshme.
Në vitin e ardhshëm, Shqipëria duhet të forcojë më tej luftën kundër krimit të organizuar, duke përfshirë bashkëpunimin e vazhdueshëm me Shtetet Anëtare të BE-së dhe agjencitë e BE-së (përfshirë Europolin, në kuadrin e Platformës Multidisiplinare Evropiane kundër Kërcënimeve Kriminale (EMPACT), dhe Eurojust).
Një tjetër rekomandim është rritja e kapacitetit për të luftuar krimin kibernetik dhe pastrimin e parave, si dhe parandalimin dhe luftimin e trafikimit të qenieve njerëzore.
KE-ja kërkon edhe ngritjen e një zyre të rikuperimit të aseteve e ngarkuar me identifikimin dhe gjurmimin e aseteve kriminale në mënyrë që të rrisë efektivitetin e sistemit kombëtar të rikuperimit të aseteve dhe të lehtësojë bashkëpunimin operacional me zyrat e rikuperimit të aseteve në shtetet anëtare të Unionit pa vonesë, në përputhje me acquis e BE-së.
