Vëllai e godet me thikë pas shpine vëllain për njëqind euro. Secili secilit i ka borxh të holla, rrallë ndonjë familje ka marrëdhënie të shëndetshme, ose të paktën në pjesën më të madhe të gjithë ata veprojnë sipas një sistemi hipokrizie të ashpër të udhëhequr nga rregulli “oh po të mos ishe i imi dhe po të kishte kuptim, nuk do të ekzistoje”. Dhe kështu, familjet më të gjera u ndanë “secili në vatrën e vet”, e sa për Bajram dhe varrime, do të bëjmë gajret dhe do të vijmë
Nga Agim JONUZ
Në një vend ku në media më aktuale janë Ceca, Goce Dellçevi, filmat turq në të cilët çdo i dyti qan dhe çdo i tretë merr vesh kush kënd e ka baba, politikanët bullgarë që shkërdhejnë çdo gjë të gjallë në tru, politikanët vendas që pas çdo fjalimi pas çdo fjalimi katartik mendojnë se janë qendra e botës, “nuk ka bukë”! Në një vend ku çdo selak ka blerë një makinë të shtrenjtë dhe vozitë nëpër Jaja Pashë si të ishte Shkupi i të atit të tij, ku çdo i dyti është një hajvan i rëndë që Zot na ruaj, vendos për ty (dhe fatkeqësisht vendosë), ku çdo bari të sheh sikur i ke borxh para, ku çdo i katërti i vendosë një kollare dhe mendon se është një intelektual i vështirë që të krijon të ardhmen, fatkeqësisht … “nuk ka hajr”! Realiteti në të cilin jetojmë nuk mund ta bëjnë film as skenaristët më të mirë në Hollywood.
Shëndeti mendor publik është i dëmtuar rëndë. Kur fillimi i pandemisë na goditi dy vjet më parë, ne edhe ashtu ishim në një depresion të lehtë për shkak të imazhit të vendit dhe jetës së përditshme në të cilën jetonim. Në pakënaqësi të përhershme, mjegullnaja politike (që po zgjat) dhe në humnerë shoqërore. “Qarin” e vetëm nga pandemia dhe mekanizmat që u instaluan për kontroll dhe mjekim e kishte dhe e ka sistemi i kontrollit, ose nëse e përkthejmë në gjuhën popullore politikanët. Pse politikanët? Shumë e thjeshtë! Përfitimi i tyre është aftësia në shumë mënyra për të justifikuar veten për erën e keqe që përhapin si një tufë e paaftë bagëtish. Prej dy vitesh e deri më tani, nëse nuk do të kishte pandemi, shumë gjëra që duhej të bëheshin do të duhej të finalizoheshin. Se do të ishte diçka spektakolare “pak më ngadalë”, por gjithsesi do të duheshte të kishte disa rezultate që të thuhet se diçka po funksionon. Vendi po noton në rërë të gjallë, këtë herë edhe më thellë se përpara pandemisë. Le ta lëmë vendin mënjanë. Edhe ata “ultra” patriotët filluan ta përçmojnë e shajnë. Shteti dhe realiteti janë si një “ëndërr e keqe” nga e cila duam të zgjohemi por nuk mundemi.
Populli është i çorientuar. Nëse e shohim nga një këndvështrim tradicionalist, ka një rend për çdo gjë. Për shtëpinë, për familjen, për rrugën, për shtetin! Është një formulë në të cilën nëse diçka prishet në një element, si në një qese kur vendosen qershi, një nëse ka krimba nëse prishet, shkuan të gjithë. Imazhi i shoqërisë në të cilën jetojmë është bërë një pasqyrë e shtrembëruar e kohës në të cilën, sipas të gjitha rregullave, duhet të jetojmë më mirë se dje dhe më keq se nesër. Le të analizojmë formulën që është zinxhiri i të gjithë mjedisit jetësor.
Kur flasim për “shtëpinë”, flasim për një kohë ku ka një numër rekord divorcesh dhe martesash të prishura. Prej këtu fillon gjithçka. Arsimi fillor po përjeton një debakël. Pavarësisht se fëmijët edukohen nga Google në vend të prindërve, ata në shtëpi janë dëshmitarë të prindërve të palumtur dhe të pakënaqur, të cilët kanë vështirësi ekzistenciale dhe shoqërore në përgjithësi. Ata shohin vetëm një zgjidhje. Kjo është – si të bëjnë para. Nuk thash si të fitojnë para, sepse paratë fitohen në shoqëri të shëndosha përmes punës dhe angazhimit. Çështja është se si të “bëjnë” para. Kështu ata përballen me një sociopati të rëndë që thotë se paratë janë kryesisht (99%) në elementet kriminogjene. Dhe kështu, kur të rinjtë hyjnë në filmin se gjithçka është në para, i gjejnë idhujt e tyre te kriminelët, prostitutat, pseudozotërinj dhe në gjithçka që sipas sistemit të “filmit tranzitor në një shoqëri demokratike” mbart bishtin si sociopati. Prindërit e frustruar nuk kanë argumente për luzeritetin e tyre, çdo i dyti e gjen ngushëllimin tek varësitë, martesa bëhet një “shoqëri pro forma” në të cilën secili është lënë i vetëm! Është e rëndësishme të kesh në tryezë “të paktën fasule për të ardhur në shtëpi, ha, ik”! Rruga bëhet një xhungël në të cilën imponohen filozofi të thjeshta suksesi. Një nga filozofitë më tragjike është ajo me të cilën merret pjesa më e madhe e kafshëve në rrugë. Ajo është e thjeshtë dhe thotë, “nëse nuk jam më e zgjuar, jam më e pasur, nëse nuk jam më i pasur, jam më e fortë”! Dhe nëse nuk jam një nga të mësipërmet, jam aq i çmendur sa të të lëndoj që të më kujtosh për jetë. Pjesa e popullit që nuk janë militantë dhe që janë të tërhequr, të qetë dhe deri diku esnafë, për fat të keq, heshtin, ngrehin “tespih” dhe i luten Allahut. Ai mbeti instanca e fundit nga e cila pritet ndihma, mëshira dhe shpresa. Dhe mbi të gjitha paqe shpirtërore.
Sa i përket familjeve, rrallëherë ato kanë qëndruar të shëndetshme. Vëllai e godet me thikë pas shpine vëllain për njëqind euro. Secili secilit i ka borxh të holla, rrallë ndonjë familje ka marrëdhënie të shëndetshme, ose të paktën në pjesën më të madhe të gjithë ata veprojnë sipas një sistemi hipokrizie të ashpër të udhëhequr nga rregulli “oh po të mos ishe i imi dhe po të kishte kuptim, nuk do të ekzistoje”. Dhe kështu, familjet më të gjera u ndanë “secili në vatrën e vet”, e sa për Bajram dhe varrime, do të bëjmë gajret dhe do të vijmë.
Dhe kështu, duke analizuar formulën “shtëpi, familje, rrugë, shtet”, dalim në rrugë. Në të njëjtën rrugë ku populli shikon për toke, hundët e tyre janë të përkulura drejt këpucëve. Me kokën lart janë vetëm ata me fuoristrada dhe makina të shtrenjta që vlejnë sa një problem i tërë jetësor i një familjeje mesatare që jeton me rrogë. Nëse jeton! Çfarë prisni në rrugë në një shtet mafioz!? Ligjin e më të fuqishmit, më të pasurit dhe më ndikuesit. Shtëpitë dhe familjet e shkatërruara nuk kanë një njeri të shëndoshë për të nxjerrë në rrugë. Nëse një i çalë del nga shtëpia, rruga është e shtrembër sado e drejtë të jetë. Një përrallë popullore thotë se nëse del si duhet nga shtëpia, asgjë nuk mund të të rrëzojë në rrugë, por nëse del nga shtëpia “i shembur”, askush nuk mund të të ngrejë në rrugë. Rrugët e Shkupit kanë pësuar disa ndryshime njëherësh. Shpërngulja fshat-qytet solli brenda natës shumë barinj me shumë para, por solli me ata edhe fshatin. Solli dhunë, brutalitet. Shkatërroi sistemin e vërtetë të vlerave urbane. Shkatërroi termin “zotëri”. “Texasi” sundon rrugëve, aq më tepër që një pjesë e madhe e masës së njerëzve është gjysmë urbane, kriminogjene dhe kapaku i çdo gjëje me vetëm një qëllim, është që të etablohet në qytet. Me çdo kusht. Kultura është në nivelin e Bangladeshit, me elemente të aromës së parfumeve të shtrenjta, zinxhirëve të arit dhe bicepsëve. Narko dilerët besonin se vetëm fëmijët e të tjerëve mund të helmoheshin. Derisa vetë rinia e tij fillon të helmohet. Është një bumerang. Fëmijët e rinj që nuhasin nuk kanë kriter për asgjë. Destruktiviteti në maksimum. Sundojnë droga, seksi, krimi dhe kolapsi total i sistemit të vlerave. Rruga është një histori më vete.
Ana e majtë e Vardarit (prej Urës së Gurit në drejtim të Çairit) është një shtet më vete. Ajo anë nuk është e getoizuar, është e izoluar! Getoja është vepër e një tërësie urbane, ky është izolim i pastër në një rreth vlerash që i përgjigjen vetëm një strukture, dhe ata janë kriminelët, selakët, hajvanët dhe ata që i pranojnë të gjitha këto si normale. Shumica e popullsisë është myslimane. Një fe që shpall edukimin, pastërtinë, rendin, paqen! Si kurrë më parë, xhamitë janë mbushur plot, dhe si kurrë më parë nuk ka as arsim, as pastërti, as rregull, as qetësi!
Dhe më në fund erdhëm te shteti! Çfarë shteti kërkon nga një shtëpi e shkatërruar, një familje që nuk respekton as gjakun as prejardhjen familjare, nga një rrugë ku për të mbijetuar duhet të jesh gati për gjithçka, çdo ditë 24 orë. Si është populli ashtu është edhe shteti. Dikush do të thotë se këtu po shkruaj për shqiptarët. Jo! Në të kundërtën! Për rreth nëntëdhjetë për qind e popullsisë në territorin e Maqedonisë. Po, ajo Maqedonia nga e cila presim të jetë njëfarë shteti dhe nuk e dimë se shtetin e bën populli. Shteti është një sublim nga të gjitha ato që përmendëm më lart. Kësaj do t’i shtojmë historinë dhe traditën që është relative, sepse është e përshtatur me nevojat e përditshme politike, dhe në krye të kësaj është mungesa e traditës së shtetësisë dhe historisë që do të thotë se dikur ishte vërtet ashtu siç duhej, ndërsa tani është në krizë. Është krijuar në krizë, është vet kriza, ai është vet kaosi i formulës që po analizojmë në këtë kolumnë. Dhe kjo është shtëpia, familja, rruga, shteti! Gjithçka po shembet! Struktura mendore e qytetarit mesatar është në prag të çmendurisë. Nga ai ti po kërkon të të bëjë shtet?… ai nuk di të fshijë hundën, e lere të të bëjë shtet.
OOO XHEMAT!… sikter në shtëpi! Mrsh! Kur as Zotin nuk e dëgjon më, çka pres unë në këtë kolumnë!
(Autori është kolumnist i rregullt i gazetës KOHA)
