Dhjetë ditë pas zgjedhjeve të përgjithshme, opozita izraelite po guxon të shpresojë se pushteti i Benjamin Netanyahu-t më në fund po dobësohet.
Një sërë drejtuesish partish janë rreshtuar pas Gadi Eisenkotit, njeriut që shihet si më i pozicionuari për ta zëvendësuar, ndërsa në bllokun qeverisës të kryeministrit të Likudit kanë nisur të shfaqen përçarjet.
Përpjekjet e Netanyahu-t për t’i shpallur të pavlefshme rezultatet, duke lënë të kuptohet se ka pasur manipulime të gjera të votave në komunitetin arab, pavarësisht mungesës së provave bindëse, kanë dështuar pothuajse plotësisht.
Ndërkohë, rënia e fortë e mbështetjes së SHBA-së për Izraelin, e sinjalizuar nga fitorja dërrmuese e demokratëve në zgjedhjet e së martës në SHBA, u ka dhënë edhe më shumë shtysë përpjekjeve të drejtuesve të opozitës për të lënë mënjanë mosmarrëveshjet dhe për të gjetur një mënyrë për të larguar nga pushteti njeriun që ata e fajësojnë për katastrofën diplomatike.
Shumë analistë me përvojë po e konsiderojnë tashmë një qeveri të drejtuar nga Eisenkot si skenarin më të mundshëm, megjithëse theksojnë se në politikën izraelite gjithçka mund të ndodhë.
Dr. Gayil Talshir, pedagoge e lartë e shkencave politike në Universitetin Hebraik të Jerusalemit, tha se rruga e Eisenkotit drejt formimit të një qeverie do të ishte e vështirë, por ky mbetet skenari “më i mundshëm”.
“Nuk ka asnjë skenar në të cilin Netanyahu mund të formojë realisht një koalicion, pasi ai ka maksimumi 53 vota nga 120 gjithsej”, tha ajo.
Vrulli ende i brishtë në favor të opozitës së drejtuar nga Eisenkoti ka ngritur shqetësime se aktivistët e Likudit mund të organizojnë një sulm ndaj Knessetit, të ngjashëm me atë në Kapitol, pasi parlamenti të nisë punën javën e ardhshme.
Që të premten, presidenti izraelit Isaac Herzog pritet t’i japë zyrtarisht Eisenkotit mandatin e parë për të formuar një qeveri koalicioni, pas një sërë rekomandimesh në favor të tij nga drejtuesit e partive të tjera.
Pas kësaj, mbështetësit e tij shpresojnë se ai do të krijojë vrullin e nevojshëm për të negociuar një koalicion të qëndrueshëm.
Ashtu si Netanyahu, edhe Eisenkoti nuk arriti të sigurojë shumicën për bllokun e tij elektoral. Për këtë arsye, ai mund të bëhet kryeministër vetëm duke shkelur të paktën një nga premtimet e fushatës: të mos formojë qeveri me partitë arabe, me Netanyahu-n ose me partitë ultraortodokse, nëse kjo do të nënkuptonte pranimin e kërkesës së tyre për përjashtimin e të rinjve nga shërbimi ushtarak.
Megjithatë, në sistemin izraelit të përfaqësimit proporcional, ku pothuajse të gjitha qeveritë formohen pas negociatave të vështira për koalicionin, premtimet e fushatës shpesh shkelen.
Dy partitë me shumicë arabe, mbështetësit e të cilave ishin shënjestër e akuzave të pabazuara të Netanyahu-t për manipulim të votave, kanë deklaruar të dyja mbështetjen për Eisenkotin. Ky është një përforcim i rëndësishëm, duke pasur parasysh se së bashku zotërojnë 19 nga 120 vendet në parlament.
Në atë që mund të jetë çarja e parë në bllokun e djathtë të kryeministrit prej shumë vitesh, Judaizmi i Bashkuar i Torës, një nga partitë që përfaqësojnë hebrenjtë ultraortodoksë, refuzoi të mërkurën ta mbështeste Netanyahu-n për postin e kryeministrit, pavarësisht se kishte mbështetur qeverinë e tij për vite me radhë.
Kjo e çon numrin e mbështetësve të bllokut të Eisenkotit në 67, kundrejt 46 për Netanyahu-n.
Në sistemin e ndërlikuar politik izraelit, ku pas zgjedhjeve zhvillohen negociata të gjata për krijimin e qeverisë, sigurimi i mandatit të parë për formimin e koalicionit është një zhvillim shumë i rëndësishëm, edhe pse nuk garanton fitoren përfundimtare.
Kjo e vendos Eisenkotin, ish-shefin e Shtabit të Përgjithshëm të Forcave të Mbrojtjes së Izraelit, në pozicionin e drejtuesit të procesit, ndërsa Netanyahu, të paktën për momentin, nuk mund të bëjë gjë tjetër veçse të protestojë nga jashtë.
Në këtë kontekst, gazeta Maariv ka raportuar shqetësime se aktivistët e Likudit po planifikojnë të pengojnë votimin për zëvendësimin e kryetarit të Knessetit, i cili mbështet Netanyahu-n.
Largimi i Amir Ohanës është një element kyç i strategjisë së Eisenkotit pas zgjedhjeve, pasi do t’i mundësonte atij dhe mbështetësve të tij të kontrollonin punimet e Knessetit. Kjo do t’u hapte rrugën, ndër të tjera, miratimit të një projektligji për ngritjen e një komisioni të pavarur hetimor për sulmet e 7 tetorit, të cilin Netanyahu deri tani e ka penguar.
Ata shpresojnë se hapa të tillë do të krijojnë besim mes partive opozitare, të cilat nuk kanë domosdoshmërisht të njëjtat qëndrime, dhe do të çojnë në një marrëveshje për të qeverisur së bashku.
Megjithatë, në atë që burime brenda politikës e kanë cilësuar si një sulm të ngjashëm me atë të 6 janarit, duke iu referuar mësymjes së mbështetësve të Trump-it në ndërtesën e Kapitolit në vitin 2021 për të penguar transferimin e pushtetit, ekziston frika se qindra anëtarë të Likudit po planifikojnë të mblidhen në sallën e parlamentit për të penguar fizikisht hyrjen e deputetëve.
Një tjetër skenar është që aktivistët e Likudit të shkaktojnë trazira brenda sallës, duke i dhënë Ohanës një arsye për të pezulluar punimet.
Kryetari i Knessetit këmbëngul se do të lejojë zhvillimin e një debati për zgjedhjen e kryetarit të ri, nëse këtë e kërkon shumica e deputetëve.
A do të mundet Eisenkoti të kapërcejë rezervat e tij dhe premtimin elektoral për të arritur një marrëveshje me partitë arabe?
Deklaratat e tij që prej natës së zgjedhjeve tregojnë se ai mund të jetë më i hapur për kompromis.
Ai renditi katër parime, mes tyre njohjen e karakterit hebre të shtetit dhe angazhimin për çmontimin e Hamasit, të cilat, sipas tij, duhet t’i pranojë çdo parti që dëshiron të jetë pjesë e koalicionit të tij. Megjithatë, shumica besonin se këto kushte u drejtoheshin qartësisht partive arabe.
Ra’am, e drejtuar nga Mansour Abbas, ka gjasa t’i bashkohet një koalicioni të Eisenkotit. Ndërsa Lista e Përbashkët, një grupim me qëndrime më nacionaliste i drejtuar nga Yousef Jabareen, ka deklaruar se do të mbështeste nga jashtë një qeveri të pakicës, siç kishte ndodhur për herë të fundit në vitet 1990.
Edhe nëse, siç duket gjithnjë e më e mundshme, Eisenkoti pranon të bashkëpunojë me bashkëqytetarët e tij izraelito-arabë, ai përballet me një pengesë të konsiderueshme: një tjetër politikan të moshuar të së djathtës, Avigdor Lieberman, kreun e partisë Izraeli Shtëpia Jonë, e cila përfaqëson kryesisht izraelitët me origjinë ruse dhe fitoi shtatë vende javën e kaluar.
Lieberman, i cili dikur ishte kryetar i Likudit, por më pas u përplas ashpër me Netanyahu-n, “është zhvendosur drejt bllokut liberal për çështjet që lidhen me marrëdhënien mes fesë dhe shtetit, ndërsa për çështjet e tjera mbetet në të djathtë”, tha dr. Talshir. Sipas saj, ai është një politikan që është veçanërisht i vështirë për t’u parashikuar.
“Ai është i paparashikueshëm, nuk ka miq dhe vepron sipas interesave të veta”, tha ajo.
Megjithëse bën pjesë në bllokun opozitar, Lieberman fajëson Eisenkotin për rezultatin jo më të mirë të grupimit në zgjedhje dhe e ka cilësuar bashkëpunimin me partitë arabe si një vijë të kuqe që nuk është i gatshëm ta kalojë.
Lieberman, me sa duket pa shumë dëshirë, i rekomandoi presidentit që mandati i parë për formimin e qeverisë t’i jepej Eisenkotit. Por kjo është shumë larg mbështetjes së tij për ta bërë atë kryeministër.
Nuk është e qartë se çfarë synon në të vërtetë Lieberman. Disa mendojnë se ai mund të dëshirojë vetë postin e kryeministrit.
“Çështja është se ai mund të marrë çfarëdo ministrie që dëshiron nga Eisenkoti. Nuk ka nevojë të luftojë për këtë. Nëse dëshiron të bëhet ministër i Mbrojtjes, nëse dëshiron të jetë në krye të ekzekutivit apo çfarëdo posti tjetër, do ta marrë”, tha dr. Talshir.
“Prandaj, ndoshta plani i Lieberman-it është të lejojë që edhe Eisenkoti, edhe Netanyahu të dështojnë dhe më pas të përpiqet të shfrytëzojë periudhën e shkurtër përpara zgjedhjeve të reja për të formuar vetë një koalicion, duke marrë kështu postin e kryeministrit.”
Sipas akademikes, një tjetër skenar është që presidenti izraelit dhe Donald Trump t’i bëjnë presion Eisenkotit për të formuar një “qeveri të unitetit sionist”, pra një qeveri së bashku me Netanyahu-n. Megjithatë, ky skenar duket shumë më pak i mundshëm pas rezultateve të zgjedhjeve të mesit të mandatit në SHBA.
Të tjerë mendojnë se Lieberman në fund do të tërhiqet nga kundërshtimi i tij ndaj mbështetjes arabe për një qeveri të pakicës të drejtuar nga Eisenkoti.
Komentuesit bëjnë shaka se Lieberman përcaktohet nga njerëzit dhe grupet që urren dhe, në këtë drejtim, Netanyahu “fiton medaljen e artë”, ndërsa arabët renditen vetëm në vendin e dytë, me “medaljen e argjendtë”. / The Telegraph – Syri.net
