Mbetja jashtë udhërrëfyesve të rinj të BE-së rikthen në debat ngecjen e Maqedonisë së Veriut. BDI-ja fajëson Qeverinë, VMRO-DPMNE-ja akuzon LSDM-në për qëndrimin ndaj Bullgarisë, ndërsa analisti Petar Arsovski vlerëson se pa ndryshime kushtetuese nuk ka përparim thelbësor
Maqedonia e Veriut vazhdon të përballet me bllokimin e procesit të integrimit evropian, ndërsa qëndrimet për mënyrën e daljes nga ngërçi mbeten të ndara mes pushtetit dhe opozitës. Për BDI-në, mbetja jashtë grupit të vendeve për të cilat Komisioni Evropian parashikon udhërrëfyes të rinj paraqet dëshmi të drejtpërdrejtë të dështimit të Qeverisë. Nga ana tjetër, VMRO-DPMNE akuzon LSDM-në dhe kryetarin e saj, Venko Filipçe, se janë të gatshëm të pranojnë lëshime të reja ndaj Bullgarisë, në vend që procesin ta mbështesin në reforma dhe kriteret evropiane.
Në këtë debat, analisti politik Petar Arsovski vlerëson se përparimi thelbësor drejt BE-së nuk mund të pritet pa ndryshimet kushtetuese, ndërsa mesazhin nga takimi i fundit diplomatik në Sofje e konsideron inkurajues në një aspekt, por jo si përparim të mirëfilltë.
Arsovski thekson se është bërë e qartë se pa përfshirjen e bullgarëve në Kushtetutë nuk do të ketë lëvizje thelbësore në procesin e integrimit. Sipas tij, kjo u është përsëritur autoriteteve të Maqedonisë së Veriut edhe gjatë takimit të ministrit të Jashtëm, Timço Mucunski, me homologen e tij bullgare, Velislava Petrova-Çamova, në Sofje. “Skenari më i mirë për ne është që nga takimi doli një mesazh që thotë se Bullgaria nuk ka kushte të reja, por ajo që është dakorduar duhet të respektohet”, deklaron Arsovski, duke shtuar se kjo mund të përbëjë një inkurajim në aspektin thelbësor. Megjithatë, sipas tij, pjesa tjetër e takimit i përket protokollit diplomatik dhe nuk përbën ndonjë përparim të mirëfilltë.
Ai vlerëson gjithashtu se nuk është realiste të pritet që dikush t’ia garantojë vendit rrugën evropiane. Në vend të kërkimit të garancive nga BE-ja për zhvillimin e ardhshëm të negociatave, Arsovski propozon që vendi të krijojë mekanizma të brendshëm mbrojtës. “Ne mund të merremi vesh brenda vendit se, nëse paraqiten kushte të reja dypalëshe jashtë kritereve të Kopenhagës, Maqedonia do t’i ndërpresë negociatat. Prandaj është më mirë të ndërtohen garanci të brendshme këtu, sesa të kërkohen garanci jorealiste nga BE-ja”, shprehet ai.
BDI: QEVERIA E KA LËNË VENDIN JASHTË HARTËS SË ZGJERIMIT
BDI-ja e interpreton zhvillimin e fundit në procesin e zgjerimit si dëshmi të izolimit evropian të Maqedonisë së Veriut. Në komunikatën e saj, partia opozitare thekson se Komisioni Evropian ka paraparë përgatitjen e udhërrëfyesve për Shqipërinë, Malin e Zi, Moldavinë dhe Ukrainën, ndërsa Maqedonia e Veriut nuk është përfshirë në këtë grup. “Dikur ishim të parët në rajon. Sot të gjithë ecën përpara, ndërsa ne mbetemi në vend. Kjo është pasojë e drejtpërdrejtë e politikës së kësaj Qeverie”, thuhet në komunikatën e BDI-së.
Sipas kësaj partie, gjatë dy viteve të fundit Qeveria nuk ka arritur të gjejë zgjidhje për zhbllokimin e procesit, ndërsa vendi nuk ka bërë përparim të mjaftueshëm drejt hapjes së kapitujve negociues. BDI-ja paralajmëron se dallimi mes vendeve që përparojnë dhe atyre që mbeten në vend mund të sjellë pasoja edhe në qasjen ndaj fondeve dhe tregut evropian. “Qeveria duhet t’u tregojë qytetarëve: pse mbetëm jashtë, cili është plani dhe sa do t’i kushtojë vendit ky bllokim?”, kërkon BDI-ja, duke ia atribuuar përgjegjësinë drejtpërdrejt pushtetit aktual.
Megjithatë, përgatitja e udhërrëfyesve për katër vendet nuk nënkupton automatikisht anëtarësim të garantuar apo afate përfundimtare për hyrjen e tyre në BE. Sipas Komisionit Evropian, ritmi i negociatave vazhdon të varet nga zbatimi i reformave dhe përmbushja e kushteve për anëtarësim. Për Maqedoninë e Veriut, ndryshimet kushtetuese për përfshirjen e bullgarëve në Kushtetutë mbeten një nga kushtet kyçe për hapjen e fazës së ardhshme të negociatave.
VMRO-DPMNE: LSDM-JA PRANON LËSHIME TË REJA NDAJ BULLGARISË
VMRO-DPMNE-ja e zhvendos debatin te qëndrimi i opozitës socialdemokrate ndaj kontestit me Bullgarinë. Partia në pushtet akuzon kryetarin e LSDM-së, Venko Filipçe, se përmes qëndrimeve të tij për integrimin evropian po mbështet kërkesat e Sofjes dhe se është i gatshëm të pranojë lëshime të reja në këmbim të përparimit në proces. “Dallimi mes qëndrimit të Sofjes zyrtare dhe Venko Filipçes nuk mund të gjendet. Ata janë në të njëjtën linjë se për hapjen e negociatave me BE-në dhe vazhdimin e procesit të eurointegrimit fillimisht duhet të përfshihen bullgarët në Kushtetutë, e pastaj gjithçka tjetër”, thuhet në reagimin e VMRO-DPMNE-së.
Nga partia në pushtet pretendojnë se LSDM-ja e vendos theksin te ndryshimet kushtetuese dhe jo te reformat e brendshme, duke e akuzuar atë për gatishmëri për “lëshime të reja kombëtare dhe identitare”. VMRO-DPMNE-ja e lidh këtë qëndrim me politikën e ish-kryeministrit Zoran Zaev dhe marrëveshjet e arritura gjatë qeverisjes së tij. “Anëtarësimi në BE duhet të jetë rezultat i reformave të vërteta, sundimit të ligjit, institucioneve funksionale dhe përmbushjes së standardeve evropiane, e jo i marrëveshjeve politike në dëm të interesave shtetërore”, thekson VMRO-DPMNE-ja.
Partia në pushtet mbron qëndrimin se rruga evropiane duhet të ndërtohet mbi reforma dhe kritere të qarta, pa pranuar kushte të reja që, sipas saj, mund të cenojnë identitetin dhe dinjitetin e qytetarëve.
NGËRÇI MES REFORMAVE DHE KUSHTIT KUSHTETUES
Debati politik zhvillohet në një moment kur Maqedonia e Veriut duhet të gjejë mënyrën për të përparuar në procesin e integrimit, duke u përballur njëkohësisht me kushtin kushtetues dhe nevojën për reforma të brendshme.
Në thelb, çështja nuk lidhet vetëm me ndryshimet kushtetuese, por edhe me besueshmërinë e perspektivës evropiane, zbatimin e reformave dhe aftësinë e institucioneve për të përmbushur standardet e BE-së. Komisioni Evropian ka theksuar se procesi i zgjerimit mbetet i bazuar në merita, ndërsa përparimi i secilit vend varet nga rezultatet e arritura në reforma.
Për Maqedoninë e Veriut, sfida mbetet të tejkalojë bllokimin aktual pa e lënë në hije agjendën e reformave, veçanërisht në sundimin e ligjit, pavarësinë e gjyqësorit, luftën kundër korrupsionit dhe funksionimin e institucioneve. Përderisa partitë vazhdojnë të fajësojnë njëra-tjetrën për gjendjen, pyetja kryesore mbetet se çfarë zgjidhjeje konkrete mund ta rikthejë vendin në ritmin e procesit të anëtarësimit në Bashkimin Evropian.
