Misteri 309 milionëvjeçar/ Fosili që i habiti shkencëtarët, çfarë fshihej pas krijesës së panjohur?

Më shumë se 300 milionë vjet më parë, shumë kohë përpara se dinosaurët të endeshin nëpër Tokë, zona e Çikagos ishte një peizazh i nxehtë dhe kënetor, i mbushur me krijesa të çuditshme.

Tani, shkencëtarët e Muzeut Field kanë identifikuar një specie të lashtë, të panjohur më parë, paraardhëse të amfibëve, duke zbuluar të dhëna të reja mbi evolucionin e bretkosave dhe salamandrave.

Një fosil i zbuluar vite më parë në Ilinois rezulton se i përket një specieje të panjohur më parë, e cila jetonte 309 milionë vjet më parë, shumë kohë përpara shfaqjes së dinosaurëve. Kjo kafshë e çuditshme, një e afërme e hershme e amfibëve të sotëm, ka marrë gjithashtu një emër që lidhet personalisht me dy studentet shkencëtare që ndihmuan në identifikimin e saj.

Gjatë periudhës Karbonifere, rajoni përreth Çikagos së sotme kishte një pamje krejtësisht tjetër. Në vend të një qyteti modern, peizazhi përbëhej nga një deltë lumore e ngrohtë dhe kënetore, e populluar nga insekte gjigante, kafshë të hershme të përshtatura për jetën në tokë dhe krijesa të pazakonta që notonin në rrjedhat e saj ujore. Ky mjedis mbështeste një larmi të jashtëzakonshme gjallesash, duke lënë pas fosile që sot ofrojnë një vështrim të rrallë në të kaluarën parahistorike të Tokës.

Specia e sapoidentifikuar, Jeanerpeton mazonensis, i ngjante një salamandre me trupin e shkurtër dhe të ngjeshur të një bretkose. Emri i saj do të thotë “zvarritësi i Jean-it nga Mazon Creek”, në nderim të nënave të dy studenteve kërkuese, të cilat të dyja quhen Jean. Zbulimi përshkruhet në revistën shkencore Journal of Vertebrate Paleontology.

Një fosil 309 milionë vjeçar me detaje të jashtëzakonshme

Vendburimet fosile të Mazon Creek janë ndër burimet më të rëndësishme në botë për fosilet e periudhës Karbonifere, kryesisht për shkak të kushteve që ekzistonin në kohën kur këto kafshë jetonin.

Ndërsa bimët dhe kafshët ngordhnin në deltën e lashtë lumore, shtresat e sedimenteve mbulonin me shpejtësi mbetjet e tyre. Ky mbulim i shpejtë krijonte kushte ideale për fosilizimin, duke ruajtur ndonjëherë struktura delikate që, në rrethana të zakonshme, do të zhdukeshin shumë kohë përpara se të mund të shndërroheshin në fosile.

“Ajo që është vërtet interesante te Mazon Creek është se ruhen të gjitha këto detaje të pazakonta, si pjesët e buta të gishtërinjve dhe konturet e trupit”, thotë Allison Sefcovic, bashkautore kryesore e studimit dhe praktikante e programit Women in Science në Muzeun Field gjatë vitit 2025.

“Në fosilin e Jeanerpeton mund të shohim disa nga luspat në shpinën e tij dhe brinjët e vogla të barkut, të quajtura gastralia. Madje mund të dallohen edhe gjurmët e syve! Është vërtet mahnitëse t’i shohësh.”

Këto karakteristika të ruajtura në mënyrë të jashtëzakonshme ofrojnë dëshmi të vlefshme për pamjen e të afërmve të hershëm të amfibëve. Ato tregojnë gjithashtu se disa karakteristika anatomike që lidhen me bretkosat dhe salamandrat moderne ishin të pranishme që rreth 309 milionë vjet më parë.

Një specie parahistorike e fshehur para syve të të gjithëve

Megjithëse Jeanerpeton mazonensis është përshkruar zyrtarisht vetëm kohët e fundit, fosili i saj ishte zbuluar shumë vite më parë. Fillimisht, ekzemplari u gjet nga një koleksionist amator fosilesh, i cili më vonë ia dhuroi Muzeut Field.

Kur studiuesit e ekzaminuan për herë të parë, ata e klasifikuan kafshën si Amphibamus grandiceps, një specie e njohur më parë nga zona e Mazon Creek. Megjithatë, një ekzaminim më i hollësishëm zbuloi më vonë se fosili përfaqësonte një kafshë të veçantë.

Identifikime të tilla të gabuara mund të ndodhin kur shkencëtarët kanë informacion të kufizuar për speciet e lashta. Fosilet që duken të ngjashme ndonjëherë i atribuohen një specieje ekzistuese, edhe kur dallimet e rëndësishme mes tyre nuk janë identifikuar ende.

Paleontologët i referohen klasifikimeve të tilla të gjera me termin “waste bin taxon”, që nënkupton një kategori taksonomike ku grupohen fosile të ndryshme sepse duken të afërta me njëra-tjetrën, megjithëse identiteti i tyre i vërtetë dhe marrëdhëniet evolucionare mbeten ende pak të kuptuara.

“Ajo që po zbulojmë nga koleksioni i Muzeut Field është se një numër i madh ekzemplarësh, historikisht, janë grupuar së bashku në këtë kategori të përgjithshme taksonomike, të njohur si Amphibamus grandiceps”, thotë Cam So, bashkautor i studimit dhe studiues postdoktoral në Muzeun Field.

“Jeanerpeton është një nga këto specie. Tani kemi gjetur prova të mjaftueshme për të mbështetur faktin se bëhet fjalë për një kafshë anatomikisht të veçantë. Me këtë publikim, ne e nxjerrim zyrtarisht Jeanerpeton nga kjo kategori e përgjithshme taksonomike.”

Ky zbulim nxjerr në pah mënyrën se si koleksionet muzeale mund të vazhdojnë të sjellin zbulime të reja shumë kohë pasi fosilet janë mbledhur për herë të parë. Në këtë rast, një ekzemplar që ndodhej tashmë në Muzeun Field ofroi prova të mjaftueshme anatomike për të përcaktuar një specie më vete.

Dy studente shkencëtare bëjnë një zbulim të jashtëzakonshëm

Studimi u drejtua bashkërisht nga Payton Kohlberg dhe Allison Sefcovic, të cilat morën pjesë në programin e praktikës Women in Science të Muzeut Field në vitin 2025. Kjo nismë inkurajon gratë e reja të eksplorojnë mundësitë e karrierës në kërkimin shkencor dhe në muze.

Të dyja studentet punuan së bashku me So, si pjesëtare të grupit kërkimor të drejtuar nga Arjan Mann, ndihmëskurator i muzeut për peshqit fosilë dhe tetrapodët e hershëm në Qendrën e Kërkimeve Integruese Negaunee.

Për Kohlberg, projekti ofroi një mundësi për t’u përfshirë në një fushë shkencore të panjohur për të dhe për të fituar vetëbesim përmes kërkimit praktik.

“Përpara se të punoja në laboratorin Mann, nuk dija shumë për paleontologjinë”, thotë Kohlberg. “Përvoja ime në Muzeun Field dhe në programin Women in Science më ka bërë më të sigurt në aftësitë e mia për të provuar diçka të re. Është e frikshme të marrësh përsipër një projekt kur ndien se nuk di aq sa duhet, por përmes përvojës sime praktike mësova se është e mundur ta kapërcesh këtë frikë me punë të palodhur.”

Identifikimi i Jeanerpeton mazonensis i shton një tjetër specie listës gjithnjë e më të pasur të gjallesave të lashta të ruajtura në Mazon Creek. Ndërsa studiuesit vazhdojnë të ekzaminojnë fosilet nga ky rajon, çdo zbulim ndihmon për të zbuluar më shumë rreth larmisë së jashtëzakonshme të kafshëve dhe bimëve që popullonin Ilinoisin më shumë se 300 milionë vjet më parë./ScienceDaily