Bashkimi Evropian është i gatshëm të tregojë fleksibilitet të konsiderueshëm nëse Londra kërkon rikthimin në anëtarësinë e Unionit, përfshirë mundësinë që Britania e Madhe të përfitojë sërish përjashtime nga detyrimi për të adoptuar euron dhe për t’u bërë pjesë e zonës Shengen.
Sipas informacioneve të publikuara nga „Politico“, duke iu referuar zyrtarëve evropianë të njohur me qasjen e Brukselit, BE-ja nuk e përjashton mundësinë e një modeli të veçantë të anëtarësimit, të përshtatur me rrethanat politike dhe institucionale britanike.
Kryeministri i ri britanik, Andy Burnham, tashmë ka paralajmëruar një qasje tjetër ndaj integrimit evropian dhe nuk e përjashton mundësinë që Britania e Madhe të rikthehet në Bashkimin Evropian gjatë jetës së tij.
Brukseli është i gatshëm të tregojë fleksibilitet të konsiderueshëm politik dhe institucional nëse Londra vendos zyrtarisht të kërkojë rikthimin në Bashkimin Evropian. Ky është mesazhi kryesor diplomatik që vjen nga institucionet evropiane, i publikuar nga mediumi „Politico“, duke u bazuar në informacione nga dy zyrtarë të lartë të BE-së.
Sipas këtyre informacioneve, Mbretërisë së Bashkuar mund t’i lejohet të bëhet sërish anëtare e Unionit pa pasur detyrimin të adoptojë monedhën e përbashkët evropiane, euron, si dhe pa iu bashkuar zonës Shengen. Kjo do të nënkuptonte kushte që në masë të madhe do t’i ngjanin statusit të veçantë që Londra kishte para Brexit-it.
„Në teori ekziston një qasje standarde, por në praktikë shihni se ajo është më fleksibile. Ekzistojnë modele të ndryshme“, ka deklaruar një nga zyrtarët evropianë për „Politico“.
Ky mesazh ka rëndësi të veçantë politike, pasi vjen në një moment kur marrëdhëniet ndërmjet Brukselit dhe Londrës po hyjnë në një fazë të re afrimi, ndërsa udhëheqja politike britanike po flet gjithnjë e më hapur për pasojat e largimit nga Unioni.
Bëhet fjalë për një ndryshim të mundshëm në politikën evropiane ndaj Britanisë së Madhe. Në vend të qëndrimit të deritanishëm se çdo rikthim eventual duhet të bëhet sipas rregullave të reja për vendet kandidate, Brukseli po sinjalizon se është i gatshëm të shqyrtojë edhe zgjidhje të veçanta.
Kjo nuk do të thotë se rikthimi është dakorduar apo se Londra ka nisur procedurë zyrtare për anëtarësim. Megjithatë, mesazhi politik është se BE-ja nuk dëshiron ta mbajë të mbyllur derën për Britaninë, veçanërisht në kushtet e ristrukturimit më të gjerë gjeopolitik dhe ekonomik të Evropës.
Elementi më i rëndësishëm i qëndrimit të ri të Brukselit është gatishmëria për të shqyrtuar mundësinë që Britania e Madhe të rikthehet në Union pa detyrimin për të adoptuar euron dhe pa iu bashkuar zonës Shengen.
Këto janë dy çështje që gjithmonë kanë pasur peshë të veçantë politike në shoqërinë britanike dhe kanë qenë pjesë e statusit specifik që Londra gëzonte gjatë dekadave të anëtarësimit në BE.
Megjithatë, një rikthim eventual nuk do të nënkuptonte thjesht kthimin e orës në periudhën para Brexit-it. Britania e Madhe do të duhej të negocionte kushte të reja, ndërsa përjashtimet e mëparshme nuk janë automatikisht të garantuara vetëm me paraqitjen e një kërkese për anëtarësim.
Pikërisht për këtë arsye, gatishmëria e re e Brukselit për fleksibilitet ka rëndësi të madhe. Ajo tregon se institucionet evropiane janë të gatshme të marrin parasysh rrethanat specifike politike të Londrës, në vend që të insistojnë paraprakisht në një model të njëjtë për të gjitha vendet.
Nga ana tjetër, në opinionin publik britanik vazhdojnë të ekzistojnë qëndrime të fuqishme euroskeptike. Një pjesë e kundërshtarëve të rikthimit konsiderojnë se anëtarësimi në BE do të nënkuptonte pranimin e detyrimeve të reja, humbjen e një pjese të pavarësisë kombëtare në vendimmarrje dhe rihapjen e çështjeve që e ndanë vendin gjatë periudhës para referendumit të vitit 2016.
Sondazhi i „YouGov“ tregon se qëndrimi i qytetarëve britanikë ndryshon ndjeshëm në varësi të kushteve të mundshme të rikthimit. Në parim, 55 për qind e britanikëve mbështesin rikthimin në BE, ndërsa 34 për qind janë kundër.
Por, nëse kusht për anëtarësim do të bëhej edhe adoptimi i euros dhe anëtarësimi në zonën Shengen, mbështetja do të binte në 35 për qind, ndërsa kundërshtimi do të rritej në 43 për qind.
Këto shifra pasqyrojnë dilemën kryesore britanike: një pjesë e konsiderueshme e qytetarëve dëshiron afrimin e sërishëm me Evropën, por jo me çmimin e heqjes dorë nga përjashtimet politike dhe institucionale që Britania i kishte para Brexit-it.
Dinamika e re në marrëdhëniet ndërmjet Londrës dhe Brukselit lidhet ngushtë edhe me ndryshimet politike në Britaninë e Madhe, ku kryeministri Andy Burnham po vë gjithnjë e më hapur në pikëpyetje suksesin e Brexit-it.
Burnham ka vlerësuar se largimi nga Bashkimi Evropian nuk i ka përmbushur pritshmëritë me të cilat ishte arsyetuar dhe ka paralajmëruar se dëshiron të hapë një debat më të gjerë politik për marrëdhëniet e ardhshme të vendit me Unionin.
Qëndrimi i tij paraqet një ndryshim të rëndësishëm krahasuar me përmbajtjen politike të kryeministrit të mëparshëm, Keir Starmer, i cili nuk e mbështeste idenë e rikthimit në BE gjatë mandatit të tij politik.
Burnham ka shkuar edhe më tej, duke deklaruar se do të dëshironte ta shihte Britaninë e Madhe sërish pjesë të Bashkimit Evropian gjatë jetës së tij. Ai madje ka hapur mundësinë që çështja e rikthimit eventual të bëhet pjesë e platformës së ardhshme zgjedhore të laburistëve.
Megjithatë, kryeministri britanik nuk ka paralajmëruar ndryshim të menjëhershëm të politikës shtetërore. Përkundrazi, ai thekson se çdo hap eventual do të varet nga disponimi i opinionit publik dhe se nuk do të veprojë në kundërshtim me mandatin zgjedhor që ka marrë.
Veçanërisht të ndjeshme mbeten çështjet e euros, zonës Shengen dhe lëvizjes së lirë të njerëzve. Burnham deri më tani ka dërguar sinjale se nuk do të rekomandonte një zgjidhje që do të nënkuptonte pranimin automatik të këtyre detyrimeve.
Sipas kalendarit politik britanik, zgjedhjet e ardhshme të përgjithshme duhet të mbahen më së voni deri në korrik të vitit 2029. Prandaj, çdo ndryshim më serioz në marrëdhëniet me Unionin mund të kërkojë një mandat të ri politik dhe mbështetje më të gjerë publike.
Paralelisht me debatin për rikthimin eventual në BE, Londra dhe Brukseli tashmë po punojnë në mekanizma konkretë për thellimin e bashkëpunimit të ndërsjellë.
Më 20 nëntor, kryeministri Burnham pritet të takohet në Bruksel me presidenten e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen. Në këtë takim pritet të konfirmohet një paketë e re masash për lehtësimin e marrëdhënieve pas Brexit-it.
Negociatat për këto masa kanë nisur gjatë qeverisë së mëparshme britanike, ndërsa qëllimi kryesor është eliminimi i një pjese të barrierave administrative, tregtare dhe rregullatore që u shfaqën pas largimit nga tregu i vetëm evropian.
Paketa përfshin lehtësimin e tregtisë me produktet ushqimore, krijimin e një regjimi të ri për mobilitetin e të rinjve, si dhe ndërlidhjen e sistemeve për tregtimin e emetimeve të dioksidit të karbonit.
Por rëndësia politike e takimit mund të jetë shumë më e madhe se marrëveshjet konkrete. Pritet që kryeministri britanik të hapë edhe mundësinë e një rishikimi më të gjerë të marrëdhënieve me Unionin, përfshirë anëtarësimin eventual në tregun e vetëm ose në unionin doganor, si dhe perspektivën afatgjatë të rikthimit të plotë në BE.
Kjo qasje graduale mund të jetë vendimtare për suksesin politik të strategjisë së re. Në vend që të hapet menjëherë çështja më e ndjeshme, rikthimi në anëtarësi, të dyja palët mund të krijojnë fillimisht lidhje më të forta ekonomike, rregullatore dhe institucionale.
Për Brukselin, kjo do të nënkuptonte rikthimin e njërit prej partnerëve më të rëndësishëm ekonomikë dhe të sigurisë në orbitën e integrimit evropian. Për Londrën, do të ishte një mundësi për të zvogëluar pasojat ekonomike dhe politike të Brexit-it, pa u përballur menjëherë me çështjet më të vështira të politikës së brendshme.
Megjithatë, institucionet evropiane ende nuk kanë një qëndrim formal për kushtet konkrete të një rikthimi eventual, pasi Britania e Madhe nuk ka paraqitur kërkesë zyrtare për anëtarësim.
Prandaj, deklaratat për lëshimet e mundshme duhet të kuptohen si sinjal politik dhe si tregues i qasjes që Brukseli mund të ndjekë në negociatat e ardhshme, e jo si ofertë tashmë e dakorduar.
lehtësohet eksporti, ndërsa negociohet edhe blerja e përbashkët e armëve
Britania e Madhe dhe Bashkimi Evropian paraprakisht kanë arritur marrëveshje për lehtësimin e eksportit të ushqimit dhe produkteve bujqësore.
BBC raporton se drafti prej 200 faqesh i kësaj marrëveshjeje u është shpërndarë vendeve anëtare të BE-së për shqyrtim në një takim të mbajtur në Bruksel.
Qeveria britanike pretendon se si rezultat i marrëveshjes, ekonomia e vendit do të përfitojë rreth 5,1 miliardë funte në vit.
Shtetasit e Bashkimit Evropian do të paguajnë tarifa të njëjta universitare si studentët britanikë, në kuadër të marrëveshjes më të gjerë për forcimin e lidhjeve ndërmjet dy palëve. Ndërkohë, shtetasve britanikë do t’u ofrohen tarifa të njëjta me ato të banorëve lokalë në vendet e BE-së, sipas burimeve të njohura me këtë çështje.
Në të njëjtën kohë, Britania e Madhe do të nisë negociatat me aleatët evropianë për skemën e saj të përbashkët të prokurimit të armëve.
Sipas katër zyrtarëve të cituar nga „Politico“, të cilët janë informuar për diskutimet, aleatët janë të interesuar të vazhdojnë negociatat për Mekanizmin Shumëpalësh të Mbrojtjes (MDM), një iniciativë e udhëhequr nga Britania e Madhe për blerjen, magazinimin dhe sigurimin e përbashkët të armëve dhe zinxhirëve të furnizimit.
Skema MDM u prezantua për herë të parë nga qeveria e ish-kryeministrit britanik Keir Starmer në muajin mars, së bashku me Holandën dhe Finlandën, ndërsa Polonia iu bashkua në korrik.
Iniciativa mbështetet me 400 milionë funte nga Plani Britanik për Investime në Mbrojtje, ndërsa aleatët tashmë po kërkojnë mënyra për të përcaktuar edhe kontributet e tyre financiare.
Këto zhvillime tregojnë se afrimi ndërmjet Londrës dhe Brukselit nuk kufizohet vetëm në tregti dhe ekonomi, por përfshin edhe bashkëpunimin në fushën e sigurisë dhe mbrojtjes.
