Një dokumentar i ri i titulluar “NAZA” sjell dëshmi nga 24 burime brenda strukturave ushtarake dhe të inteligjencës izraelite për sistemet e përdorura gjatë luftës në Gaza dhe për mënyrën se si janë marrë vendimet për sulmet që kanë shkaktuar viktima civile.
Filmi është realizuar nga regjisorët izraelitë Yuval Abraham dhe Rachel Szor, dy prej katër bashkëregjisorëve të dokumentarit “No Other Land”, fitues i çmimit Oscar për dokumentarin më të mirë në vitin 2025. “NAZA” u shfaq të enjten, më 10 shtator, në Festivalin Ndërkombëtar të Filmit në Venecia dhe është dokumentari i vetëm në konkurrimin kryesor për Luanin e Artë.
Sipas “The Guardian”, që është gjithashtu producent i dokumentarit, titulli “NAZA” vjen nga një akronim ushtarak izraelit që përdoret për të treguar numrin e civilëve që parashikohet se mund të vriten gjatë një sulmi ajror.
Dokumentari mbështetet në intervista me oficerë të inteligjencës dhe ushtarë izraelitë. Për shkak të rrezikut që lidhet me publikimin e informacioneve mbi operacionet ushtarake, intervistat janë realizuar në kushte anonimiteti, ndërsa pamja dhe zërat e personave janë ndryshuar në mënyrë dixhitale për të mbrojtur identitetin e tyre.
Të intervistuarit përshkruajnë sisteme të bazuara në inteligjencën artificiale që, sipas dëshmive të tyre, ushtria i përdorte për të gjeneruar një numër të madh objektivash të dyshuar si pjesëtarë të rangut të ulët të Hamasit.
Sipas dokumentarit, disa prej këtyre personave sulmoheshin gjatë natës në banesat e tyre, edhe kur autoritetet ushtarake kishin informacion se brenda ndodheshin familjarë dhe civilë të tjerë. Dëshmitë përshkruajnë gjithashtu përdorimin e të dhënave të telefonave për të përcaktuar vendndodhjen e objektivave dhe përgjimin e komunikimeve pak përpara sulmeve.
Filmi përmban edhe rrëfime për shkatërrimin e lagjeve të tëra, djegien e banesave dhe vrasjen e civilëve pranë një pike të shpërndarjes së ushqimit. Këto pretendime paraqiten në dokumentar përmes dëshmive të burimeve ushtarake dhe përbëjnë boshtin e hetimit të realizuar nga autorët.
Abraham tha gjatë konferencës për shtyp në Venecia se regjisorët u kishin kërkuar të intervistuarve të përshkruanin konkretisht detyrat e tyre dhe funksionimin e sistemeve ushtarake. Sipas tij, qëndrimet e dëshmitarëve ndryshonin: disa shprehën keqardhje, ndërsa të tjerë folën me indiferencë ose krenari.
Disa prej personave të intervistuar kishin punuar në një njësi sekrete të inteligjencës që, sipas dokumentarit, raportonte drejtpërdrejt në zyrën e kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu. Një prej tyre pretendon se misioni i njësisë ishte të “pengonte paqen”.
Regjisorët deklarojnë se qëllimi i tyre nuk ishte të dokumentonin raste të izoluara të shkeljeve të kryera nga individë, por të shqyrtonin vetë strukturën e vendimmarrjes ushtarake.
Sipas Abraham dhe Szor, filmi përqendrohet te urdhrat, politikat, praktikat dhe logjika institucionale që qëndrojnë pas operacioneve ushtarake, si dhe te personat që veprojnë brenda këtij sistemi.
“NAZA” mbështetet te hetimet e publikuara ndërmjet viteve 2023 dhe 2025 nga media izraelito-palestineze +972 Magazine, media në gjuhën hebraike Local Call dhe The Guardian. Filmi u realizua nën masa të rrepta sigurie për të mbrojtur burimet konfidenciale.
Dokumentari është bashkëprodhuar nga James Wilson, ndërsa Jonathan Glazer është producent ekzekutiv. Wilson dhe Glazer kanë punuar gjithashtu në filmin fitues të çmimit Oscar “The Zone of Interest”.
Drejtori artistik i Festivalit të Venecias, Alberto Barbera, e ka cilësuar dokumentarin si një vepër me peshë të fortë politike dhe kinematografike, duke nënvizuar rëndësinë e dëshmive të mbledhura nga autorët.
Festivali i Venecias e përshkruan zyrtarisht “NAZA” si një film që shqyrton në detaje sistemet që, sipas autorëve të tij, qëndrojnë pas vrasjes së civilëve palestinezë gjatë operacioneve izraelite në Gaza. Dokumentari 80-minutësh është prodhim britanik dhe konkurron në seksionin kryesor të edicionit të 83-të të festivalit.
Lufta nisi pas sulmit të udhëhequr nga Hamasi në Izrael më 7 tetor 2023, ku u vranë rreth 1,200 persona dhe 251 të tjerë u morën peng. Operacionet ushtarake izraelite që pasuan kanë shkaktuar dhjetëra mijëra viktima palestineze dhe shkatërrime të mëdha në Rripin e Gazës.
Përmes dëshmive nga brenda strukturave izraelite, “NAZA” synon ta zhvendosë vëmendjen nga veprimet individuale të ushtarëve te sistemet, politikat dhe proceset e vendimmarrjes që kanë përcaktuar mënyrën e zhvillimit të luftës në Gaza.
